Tài liệu Hoàn thiện chính sách tỷ giá nhằm nâng cao hiệu quả Hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam: ... Ebook Hoàn thiện chính sách tỷ giá nhằm nâng cao hiệu quả Hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam
82 trang |
Chia sẻ: huyen82 | Lượt xem: 1430 | Lượt tải: 0
Tóm tắt tài liệu Hoàn thiện chính sách tỷ giá nhằm nâng cao hiệu quả Hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
PhÇn më ®Çu
Lý do chän ®Ò tµi
Sau h¬n 10 n¨m ®æi míi, nÒn kinh tÕ níc ta ®· cã nh÷ng chuyÓn biÕn tÝch cùc lµm thay ®æi bé mÆt cña ®Êt níc. Víi viÖc ®æi míi c¬ chÕ qu¶n lý, kinh tÕ níc ta ®· bíc ®Çu æn ®Þnh vµ ph¸t triÓn. Tèc ®é t¨ng trëng GDP hµng n¨m ®¹t møc cao so víi c¸c níc trong khu vùc. ChÝnh s¸ch khuyÕn khÝch xuÊt nhËp khÈu, ®Çu t trong níc vµ níc ngoµi ph¸t triÓn ®óng híng, kim ng¹ch xuÊt nhËp khÈu t¨ng m¹nh, ®êi sèng kinh tÕ - x· héi c¶ níc ®îc c¶i thiÖn râ rÖt… §Ó cã nh÷ng thµnh c«ng ®ã, nhµ níc ®· ®æi míi cã hiÖu qu¶ mét lo¹t chÝnh s¸ch kinh tÕ vÜ m«, trong ®ã cã sù ®ãng gãp ®¸ng kÓ cña chÝnh s¸ch tû gi¸ hèi ®o¸i.
Nh×n chung, chÝnh s¸ch tû gi¸ hèi ®o¸i cña ViÖt Nam trong thêi gian qua ®· g¾n liÒn víi chÝnh s¸ch ®æi míi, më cöa héi nhËp vµo nÒn kinh tÕ khu vùc vµ thÕ giíi víi nh÷ng bíc ®i t¬ng ®èi phï hîp, t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña c¸c doanh nghiÖp xuÊt nhËp khÈu ViÖt Nam, thóc ®Èy kinh tÕ ®èi ngo¹i, c¶i thiÖn t×nh tr¹ng th©m hôt c¸n c©n th¬ng m¹i, gãp phÇn ®¸ng kÓ vµo t¨ng trëng kinh tÕ. Tuy nhiªn, trong viÖc ®iÒu hµnh chÝnh s¸ch tû gi¸ cña ViÖt Nam vÉn tån t¹i nh÷ng vÊn ®Ò bÊt cËp ®· trùc tiÕp hay gi¸n tiÕp, ë møc ®é nµy hay møc ®é kh¸c ¶nh hëng ®Õn ho¹t ®éng th¬ng m¹i quèc tÕ cña ®Êt níc, ®Æc biÖt trong ®iÒu kiÖn m«i trêng kinh tÕ khu vùc vµ quèc tÕ cã nhiÒu biÕn ®éng lín.
MÆt kh¸c, ®ang vµ sÏ xuÊt hiÖn nh÷ng t×nh h×nh míi, phøc t¹p trªn thÞ trêng trong níc vµ khu vùc cÇn ®îc tiÕp cËn, lµm râ vµ cã nh÷ng quyÕt s¸ch thÝch øng nhanh chãng vµ hiÖu qu¶ nhÊt. §Æc biÖt nguyªn nh©n, diÔn biÕn vµ nh÷ng ¶nh hëng cña cuéc khñng ho¶ng tµi chÝnh - tiÒn tÖ trong khu vùc võa qua cßn ®ang ®îc tiÕp tôc nghiªn cøu ®Ó rót c¸c bµi häc cho viÖc qu¶n lý, ®iÒu hµnh vÜ m« trong ®ã cã chÝnh s¸ch tû gi¸. Xung quanh vÊn ®Ò nµy hiÖn ®ang cßn nhiÒu tranh luËn.
§Ò tµi:” Hoµn thiÖn chÝnh s¸ch tû gi¸ nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu cña ViÖt Nam” ®îc lùa chän chÝnh tõ nh÷ng tinh thÇn vµ gãc ®é tiÕp cËn ®ã.
Môc ®Ých nghiªn cøu
Môc ®Ých chñ yÕu cña khãa luËn lµ gãp phÇn ph©n tÝch thùc tr¹ng chÝnh s¸ch tû gi¸ hèi ®o¸i vµ nh÷ng t¸c ®éng cña chÝnh s¸ch tû gi¸ ®èi víi hiÖu qu¶ ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu cña ViÖt Nam trong giai ®o¹n hiÖn nay, trªn c¬ së ®ã kiÕn nghÞ mét sè gi¶i ph¸p nh»m thùc hiÖn tèt h¬n chÝnh s¸ch tû gi¸ hèi ®o¸i trong thêi gian tíi.
§èi tîng vµ ph¹m vi nghiªn cøu
Khãa luËn tËp trung nghiªn cøu mét sè vÊn ®Ò lý thuyÕt c¬ b¶n vµ thùc tiÔn liªn quan ®Õn tû gi¸ hèi ®o¸i, chÝnh s¸ch tû gi¸ hèi ®o¸i vµ nh÷ng t¸c ®éng cña chÝnh s¸ch tû gi¸ tíi hiÖu qu¶ ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu cña ViÖt Nam, ®Æc biÖt lµ trong thêi kú ®æi míi cña ViÖt Nam tõ n¨m 1989 ®Õn nay.
Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu
Khãa luËn ®îc x©y dùng dùa trªn lý luËn biÖn chøng, lý thuyÕt kinh tÕ häc hiÖn ®¹i ®Ó luËn gi¶i c¸c vÊn ®Ò vÒ lý luËn vµ thùc tiÔn. Ngoµi ra, khãa luËn cßn sö dông c¸c ph¬ng ph¸p tæng hîp, ph©n tÝch thèng kª, so s¸nh, kÕt hîp víi b¶ng, biÓu, ®å thÞ ®Ó minh häa; ®iÒu nµy gãp phÇn lµm cho khãa luËn cã tÝnh thuyÕt phôc vµ tÝnh hiÖn thùc.
KÕt cÊu cña khãa luËn
Ngoµi phÇn më ®Çu vµ kÕt luËn, khãa luËn gåm cã 3 ch¬ng:
Ch¬ng I : Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ tû gi¸ hèi ®o¸i vµ t¸c ®éng cña chÝnh s¸ch tû gi¸ hèi ®o¸i ®Õn ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu.
Ch¬ng II : Thùc tr¹ng chÝnh s¸ch tû gi¸ hèi ®o¸i vµ t¸c ®éng cña nã ®Õn ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu cña ViÖt Nam trong thêi gian qua
Ch¬ng III : Mét sè gi¶i ph¸p hoµn thiÖn chÝnh s¸ch tû gi¸ hèi ®o¸i nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu cña ViÖt Nam
Ch¬ng I: Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ tû gi¸ hèi ®o¸i vµ t¸c ®éng cña chÝnh s¸ch tû gi¸ hèi ®o¸i ®Õn ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu
Kh¸i niÖm tû gi¸ hèi ®o¸i
HÇu hÕt c¸c quèc gia trªn thÕ giíi ®Òu cã ®ång tiÒn riªng cña m×nh. Th¬ng m¹i, ®Çu t vµ c¸c quan hÖ tµi chÝnh quèc tÕ… ®ßi hái c¸c quèc gia ph¶i thanh to¸n víi nhau. Thanh to¸n gi÷a c¸c quèc gia dÉn ®Õn viÖc trao ®æi gi÷a c¸c ®ång tiÒn kh¸c nhau, ®ång tiÒn nµy ®æi lÊy ®ång tiÒn kia. Hai ®ång tiÒn ®îc trao ®æi víi nhau theo tû lÖ nhÊt ®Þnh, tû lÖ nµy gäi lµ tû gi¸ hay gi¸ c¶ cña ®ång tiÒn nµy ®îc biÓu thÞ qua ®ång tiÒn kh¸c. VËy chóng ta cã thÓ ®Þnh nghÜa tû gi¸ hèi ®o¸i nh sau:” Tû gi¸ lµ gi¸ c¶ cña mét ®ång tiÒn ®îc biÓu thÞ th«ng qua mét ®ång tiÒn kh¸c.”
VÝ dô: 1 USD =15 350 VND
Trong vÝ dô nµy, gi¸ USD ®îc biÓu thÞ th«ng qua VND nghÜa lµ 1 USD cã gi¸ lµ 15 350 VND. T¬ng tù, víi tû gi¸ 1 USD = 117 JPY, nghÜa lµ 1 USD cã gi¸ lµ 117 JPY.
Cã hai ph¬ng ph¸p biÓu hiÖn tû gi¸:
Ph¬ng ph¸p trùc tiÕp: lµ ph¬ng ph¸p mµ mét ®¬n vÞ tiÒn tÖ trong níc ®îc biÓu hiÖn b»ng mét lîng biÕn ®æi tiÒn tÖ níc ngoµi.
VÝ dô t¹i London, vµo ngµy 10/09/2002, 1 GBP =1,617 USD
HiÖn nay c¸c níc ®ang dïng ph¬ng ph¸p biÓu hiÖn tû gi¸ trùc tiÕp lµ Anh (GPB), Canada (CAD), Newzealand (NZD), óc (AUD), ®ång tiÒn chung Ch©u ¢u (EURO).
Ph¬ng ph¸p gi¸n tiÕp: Lµ ph¬ng ph¸p mµ mét ®¬n vÞ tiÒn tÖ níc ngoµi ®îc biÓu hiÖn b»ng mét lîng biÕn ®æi tiÒn tÖ trong níc.
VÝ dô: Tû gi¸ tiÒn mÆt ngo¹i tÖ t¹i Së giao dÞch Ng©n hµng Ngo¹i Th¬ng ViÖt Nam ngµy 10/9/2002 lµ: 1 USD = 15 340 VND.
HiÖn nay hÇu hÕt c¸c níc cßn l¹i (ngo¹i trõ c¸c níc ®· dïng ph¬ng ph¸p biÓu hiÖn trùc tiÕp tû gi¸ nãi trªn) ®Òu sö dông ph¬ng ph¸p biÓu hiÖn tû gi¸ gi¸n tiÕp. Theo c¸ch biÓu hiÖn tû gi¸ nµy th× mét sù t¨ng lªn cña tû gi¸ cho thÊy mét sù t¨ng gi¸ cña ngo¹i tÖ vµ gi¶m gi¸ cña néi tÖ, vµ ngîc l¹i. §Ó viÖc tr×nh bµy luËn v¨n ®îc thèng nhÊt, tõ phÇn nµy trë ®i, khi nãi tíi sù t¨ng hay gi¶m cña tû gi¸ th× ph¶i hiÓu lµ tû gi¸ ®îc biÓu hiÖn theo ph¬ng ph¸p gi¸n tiÕp.
C¬ së h×nh thµnh tû gi¸ hèi ®o¸i
Quy luËt mét gi¸ (law of one price)
§iÓm xuÊt ph¸t ®Ó hiÓu tû gi¸ ®îc x¸c ®Þnh nh thÕ nµo chÝnh lµ mét kh¸i niÖm ®¬n gi¶n gäi lµ Quy luËt mét gi¸.
Quy luËt mét gi¸ ph¸t biÓu r»ng trong nh÷ng thÞ trêng c¹nh tranh, kh«ng tÝnh ®Õn chi phÝ vËn chuyÓn vµ c¸c hµng rµo ®èi víi th¬ng m¹i (nh lµ thuÕ quan), th× nh÷ng hµng hãa gièng hÖt nhau ®îc b¸n t¹i c¸c quèc gia kh¸c nhau ph¶i cã cïng mét møc gi¸ khi qui vÒ cïng mét ®¬n vÞ tiÒn tÖ, kh«ng kÓ hµng hãa ®ã ®îc s¶n xuÊt ra ë níc nµo.
Gi¶ sö chi phÝ s¶n xuÊt ra mét tÊn thÐp cña Mü lµ 100 USD vµ chi phÝ s¶n xuÊt ra mét tÊn thÐp cña NhËt (lo¹i thÐp gièng hÖt thÐp cña Mü) lµ 10 000 JPY. Quy luËt mét gi¸ cho r»ng tû gi¸ hèi ®o¸i gi÷a ®ång JPY vµ ®ång USD ph¶i lµ 100 JPY/USD (hay 0,01 USD/JPY) ®Ó ®¶m b¶o cho mét tÊn thÐp cña Mü khi b¸n ë NhËt sÏ ®îc b¸n víi gi¸ 10 000 JPY, vµ mét tÊn thÐp cña NhËt khi b¸n ë Mü sÏ cã gi¸ lµ 100 USD. NÕu tû gi¸ hèi ®o¸i lµ 200 JPY/USD th× mét tÊn thÐp cña NhËt sÏ ®îc b¸n víi gi¸ 50 USD t¹i Mü tøc lµ b»ng mét nöa gi¸ thÐp cña Mü. Do gi¸ thÐp cña Mü ®¾t h¬n gi¸ thÐp cña NhËt ë c¶ hai níc vµ thÐp cña Mü vµ thÐp cña NhËt gièng hÖt nhau nªn cÇu ®èi víi thÐp cña Mü sÏ gi¶m tíi “kh«ng” ë c¶ thÞ trêng NhËt vµ thÞ trêng Mü. Gi¶ ®Þnh gi¸ thÐp cña Mü tÝnh b»ng USD lµ cè ®Þnh th× sè cung vît qu¸ cña thÐp Mü do viÖc ®ã g©y ra sÏ chØ bÞ triÖt tiªu khi mµ tû gi¸ gi¶m xuèng cßn 100 JPY/USD lµm cho gi¸ thÐp cña Mü ngang b»ng víi gi¸ thÐp cña NhËt ë c¶ hai níc.
ThuyÕt ngang gi¸ søc mua (Purchasing Power Parity – PPP)
Mét trong nh÷ng lý thuyÕt næi bËt vÒ viÖc tû gi¸ ®îc x¸c ®Þnh nh thÕ nµo lµ thuyÕt ngang gi¸ søc mua (häc thuyÕt PPP). ThuyÕt PPP ph¸t biÓu r»ng tû gi¸ gi÷a bÊt kú hai ®ång tiÒn nµo sÏ ®îc ®iÒu chØnh ®Ó ph¶n ¸nh nh÷ng thay ®æi trong møc gi¸ c¶ cña hai níc.
Gi¶ sö (vÉn tõ vÝ dô trªn) gi¸ b¸n b»ng ®ång JPY cña thÐp NhËt t¨ng 10% (lªn ®Õn 11 000 JPY) so víi gi¸ c¶ b»ng USD cña thÐp Mü (kh«ng thay ®æi ë møc 100 USD/tÊn). §Ó cho quy luËt mét gi¸ cã hiÖu lùc th× tû gi¸ ph¶i t¨ng lªn 110 JPY/USD - mét møc gi¶m gi¸ 10% cña ®ång JPY. Ngîc l¹i, nÕu gi¸ b¸n b»ng ®ång JPY cña thÐp NhËt gi¶m ®i 10% so víi gi¸ b¸n b»ng USD cña thÐp Mü th× tû gi¸ sÏ gi¶m xuèng cßn 90 JPY/USD - mét møc t¨ng gi¸ 10% cña ®ång JPY. §iÒu nµy cã nghÜa lµ khi møc gi¸ c¶ hµng hãa - dÞch vô cña mét níc t¨ng, tû gi¸ hèi ®o¸i sÏ biÕn ®éng theo xu híng lµm cho ®ång tiÒn cña níc ®ã gi¶m gi¸ trÞ vµ ngîc l¹i khi møc gi¸ c¶ hµng hãa - dÞch vô cña mét níc gi¶m, tû gi¸ hèi ®o¸i sÏ biÕn ®éng theo híng lµm t¨ng gi¸ trÞ ®ång tiÒn cña níc ®ã.
Nh vËy, thùc chÊt cña thuyÕt PPP lµ sù ¸p dông quy luËt mét gi¸ vµo sù thay ®æi trong møc gi¸ c¶ hµng hãa - dÞch vô cña hai níc. Néi dung cña thuyÕt ngang gi¸ søc mua yªu cÇu nÕu møc gi¸ c¶ cña mét níc t¨ng x% so víi møc gi¸ c¶ cña níc kh¸c th× ®ång tiÒn cña nã sÏ mÊt gi¸ x% hay ®ång tiÒn cña níc kia t¨ng gi¸ x%.
ThuyÕt PPP ®îc thùc hiÖn dùa trªn néi dung cña quy luËt mét gi¸ nªn nã còng cã nh÷ng h¹n chÕ cña chÝnh quy luËt mét gi¸ (ph¶i coi thÞ trêng lµ c¹nh tranh hoµn h¶o, bá qua t¸c ®éng cña chi phÝ vËn t¶i vµ c¸c rµo c¶n th¬ng m¹i). Kh«ng nh÷ng thÕ, do c¸ch ph¶n ¸nh cña PPP hoµn toµn c¨n cø vµo nh÷ng thay ®æi trong møc gi¸, mét biÕn sè mµ c¸ch tÝnh to¸n cña nã dùa trªn giá hµng hãa - dÞch vô bao gåm nhiÒu thø kh«ng thÓ ®em ra mua b¸n trao ®æi gi÷a c¸c níc nh ®Êt ®ai, nhµ cöa, dÞch vô du lÞch, c¾t tãc,…; lµ nh÷ng hµng hãa mµ sù biÕn ®éng cña chóng cã thÓ cã ¶nh hëng rÊt nhiÒu ®Õn møc gi¸ c¶ chung cña mét níc nhng l¹i cã rÊt Ýt t¸c ®éng ®Õn sù biÕn ®éng cña tû gi¸ hèi ®o¸i. V× vËy, x¸c ®Þnh tû gi¸ hèi ®o¸i theo thuyÕt PPP chØ cã gi¸ trÞ tuyÖt ®èi víi quy luËt mét gi¸. Kh¶o s¸t trªn thùc tÕ, nhiÒu nhµ kinh tÕ kh¼ng ®Þnh r»ng häc thuyÕt PPP chØ cung cÊp cho ta mét híng dÉn l©u dµi vÒ sù biÕn ®éng cña tû gi¸, trong ng¾n h¹n nã kh«ng ®îc hoµn h¶o, thËm chÝ cßn bÞ sai lÖch nhiÒu. Do vËy, ®Ó cã mét c¸i nh×n toµn diÖn h¬n vÒ c¬ chÕ h×nh thµnh tû gi¸ hèi ®o¸i, cÇn ph¶i xem xÐt tíi nh÷ng nh©n tè t¸c ®éng tíi tû gi¸ hèi ®o¸i.
Nh÷ng nh©n tè t¸c ®éng tíi tû gi¸ hèi ®o¸i.
Nh÷ng nh©n tè t¸c ®éng tíi tû gi¸ hèi ®o¸i trong dµi h¹n.
LËp luËn c¬ b¶n cho thÊy t¸c ®éng cña c¸c nh©n tè tíi tû gi¸ trong dµi h¹n lµ: bÊt kú nh©n tè nµo lµm t¨ng cÇu vÒ hµng néi so víi hµng ngo¹i ®Òu cã xu híng lµm t¨ng gi¸ trÞ ®ång néi tÖ (gi¶m tû gi¸ hèi ®o¸i), bëi v× hµng néi sÏ tiÕp tôc ®îc b¸n tèt ngay c¶ khi gi¸ trÞ cña ®ång néi tÖ t¨ng lªn cao h¬n. T¬ng tù nh vËy, bÊt kú nh©n tè nµo lµm t¨ng cÇu vÒ hµng ngo¹i so víi hµng néi ®Òu cã xu híng lµm gi¶m gi¸ trÞ cña ®ång néi tÖ (t¨ng tû gi¸ hèi ®o¸i), bëi v× hµng néi chØ tiÕp tôc ®îc b¸n tèt nÕu gi¸ trÞ cña ®ång néi tÖ thÊp h¬n.
XÐt trong dµi h¹n cã 4 nh©n tè chñ yÕu t¸c ®éng tíi tû gi¸. §ã lµ: møc gi¸ c¶ t¬ng ®èi, chÝnh s¸ch b¶o hé, sù a thÝch cña hµng néi so víi hµng ngo¹i, vµ n¨ng suÊt lao ®éng.
Møc gi¸ c¶ t¬ng ®èi:
Theo thuyÕt PPP, khi gi¸ c¶ hµng néi t¨ng (gi¸ hµng ngo¹i kh«ng ®æi) th× cÇu vÒ hµng néi gi¶m xuèng vµ ®ång néi tÖ cã xu híng gi¶m gi¸ ®Ó cho hµng néi vÉn tiÕp tôc ®îc b¸n tèt. MÆt kh¸c, nÕu gi¸ hµng ngo¹i t¨ng lªn lµm sao cho gi¸ c¶ t¬ng ®èi cña hµng néi gi¶m xuèng th× cÇu vÒ hµng néi sÏ t¨ng lªn vµ ®ång néi tÖ sÏ cã xu híng t¨ng gi¸ bëi v× hµng néi sÏ vÉn tiÕp tôc ®îc b¸n tèt ngay c¶ víi gi¸ trÞ cao h¬n cña ®ång néi tÖ.
Nh vËy, trong dµi h¹n mét sù t¨ng lªn cña møc gi¸ c¶ cña mét níc (t¬ng ®èi so víi níc ngoµi) lµm cho ®ång tiÒn cña níc ®ã gi¶m gi¸ (tû gi¸ t¨ng), trong khi ®ã mét sù gi¶m xuèng cña møc gi¸ c¶ t¬ng ®èi cña mét níc lµm cho ®ång tiÒn níc ®ã t¨ng gi¸ (tû gi¸ gi¶m).
ChÝnh s¸ch b¶o hé:
Nh÷ng chÝnh s¸ch b¶o hé nh thuÕ quan (thuÕ ®¸nh vµo hµng nhËp khÈu) vµ h¹n ng¹ch (nh÷ng h¹n chÕ vÒ sè lîng hµng ngo¹i cã thÓ ®îc nhËp khÈu) cã thÓ t¸c ®éng tíi tû gi¸. Gi¶ dô, Mü ¸p ®Æt mét lo¹i thuÕ hay mét lo¹i h¹n ng¹ch ®èi víi thÐp cña NhËt. Nh÷ng chÝnh s¸ch b¶o hé nµy sÏ lµm t¨ng cÇu vÒ thÐp Mü vµ do ®ã ®ång USD cã xu híng lªn gi¸ bëi v× thÐp Mü sÏ vÉn tiÕp tôc ®îc b¸n tèt ngay c¶ víi mét gi¸ trÞ cao h¬n cña ®ång USD. C¸c chÝnh s¸ch b¶o hé vÒ l©u dµi cã thÓ lµm cho ®ång tiÒn cña mét níc t¨ng gi¸.
Sù a thÝch cña hµng néi so víi hµng ngo¹i:
NÕu sù ham thÝch cña ngêi tiªu dïng níc ngoµi ®èi víi hµng hãa cña níc së t¹i (xuÊt khÈu) t¨ng lªn th× cÇu vÒ hµng hãa cña níc së t¹i còng sÏ t¨ng lªn lµm cho ®ång néi tÖ cã xu híng t¨ng gi¸, v× hµng hãa cña níc së t¹i sÏ vÉn tiÕp tôc ®îc b¸n tèt ngay c¶ víi gi¸ trÞ cao h¬n cña ®ång néi tÖ. Còng nh vËy, nÕu ngêi d©n níc së t¹i quyÕt ®Þnh r»ng hä thÝch tiªu dïng hµng hãa níc ngoµi h¬n th× cÇu vÒ hµng hãa níc ngoµi (nhËp khÈu) sÏ t¨ng lªn lµm gi¶m gi¸ trÞ ®ång néi tÖ.
Nh vËy, t¨ng cÇu ®èi víi hµng hãa xuÊt khÈu cña mét quèc gia sÏ lµm cho ®ång tiÒn cña quèc gia ®ã lªn gi¸ trong dµi h¹n; vµ ngîc l¹i, t¨ng cÇu ®èi víi hµng hãa nhËp khÈu cña mét níc sÏ lµm cho ®ång tiÒn cña níc ®ã gi¶m gi¸.
N¨ng suÊt lao ®éng:
NÕu n¨ng suÊt lao ®éng cña mét níc cao h¬n so víi níc kh¸c th× c¸c h·ng kinh doanh trong níc ®ã cã kh¶ n¨ng b¸n hµng néi ë møc gi¸ thÊp h¬n t¬ng ®èi so víi gi¸ hµng ngo¹i mµ vÉn thu ®îc l·i. KÕt qu¶ lµ cÇu vÒ hµng néi t¨ng lªn vµ ®ång néi tÖ cã xu híng t¨ng gi¸ v× hµng néi sÏ vÉn tiÕp tôc ®îc b¸n tèt víi mét gi¸ trÞ cao h¬n cña ®ång néi tÖ. MÆt kh¸c, nÕu n¨ng suÊt lao ®éng cña níc ®ã kÐm h¬n c¸c níc kh¸c th× hµng hãa níc ®ã trë nªn ®¾t h¬n t¬ng ®èi so víi c¸c níc kh¸c vµ ®ång tiÒn cña níc ®ã cã xu híng gi¶m gi¸.
Do ®ã, mét quèc gia cã n¨ng suÊt lao ®éng cao h¬n so víi c¸c quèc gia kh¸c sÏ lµm cho ®ång tiÒn cña quèc gia ®ã t¨ng gi¸ trong dµi h¹n
B¶ng 1.1: Tãm t¾t nh÷ng nh©n tè t¸c ®éng ®Õn tû gi¸ trong dµi h¹n
Sù biÕn ®éng cña c¸c nh©n tè
Sù thay ®æi cña tû g¸ trong dµi h¹n
Møc gi¸ c¶ néi ®Þa t¨ng t¬ng ®èi so víi møc gi¸ c¶ níc ngoµi
T¨ng
T¨ng cêng c¸c chÝnh s¸ch b¶o hé
Gi¶m
CÇu ®èi víi hµng nhËp khÈu t¨ng
T¨ng
CÇu ®èi víi hµng xuÊt khÈu t¨ng
Gi¶m
N¨ng suÊt lao ®éng t¨ng
Gi¶m
* Ghi chó: B¶ng nµy chØ ®Ò cËp ®Õn sù biÕn ®æi cña tû gi¸ khi c¸c nh©n tè nãi trªn t¨ng lªn. Khi c¸c nh©n tè nµy gi¶m xuèng, tû gi¸ sÏ thay ®æi theo híng ngîc l¹i.
nh÷ng nh©n tè t¸c ®éng tíi tû gi¸ hèi ®o¸i trong ng¾n h¹n.
C¸ch tiÕp cËn tû gi¸ trong dµi h¹n chñ yÕu nhÊn m¹nh tíi vai trß cña cÇu vÒ xuÊt nhËp khÈu, trong khi c¸c giao dÞch ngo¹i hèi phôc vô cho ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu chØ chiÕm mét phÇn nhá trong sè c¸c giao dÞch trªn thÞ trêng ngo¹i hèi. VÝ dô, c¸c giao dÞch ngo¹i hèi t¹i Mü mét n¨m lín h¬n 20 lÇn so víi kim ng¹ch xuÊt nhËp khÈu cña Mü. Do vËy, chØ xÐt ®Õn t¬ng quan xuÊt nhËp khÈu kh«ng th«i lµ cha ®ñ ®Ó ph©n tÝch nh÷ng thay ®æi cña tû gi¸ trong ng¾n h¹n.
Trong ng¾n h¹n, lîi tøc dù tÝnh cña viÖc n¾m gi÷ c¸c ®ång tiÒn kh¸c nhau lµ nguyªn nh©n chñ yÕu g©y ra sù biÕn ®éng cña tû gi¸. Lîi tøc dù tÝnh cña viÖc n¾m gi÷ mét ®ång tiÒn l¹i phô thuéc vµo l·i suÊt cña ®ång tiÒn Êy.
Gäi id vµ if lÇn lît lµ l·i suÊt tiÒn göi cña ®ång néi tÖ vµ ngo¹i tÖ.
Khi ®ã, lîi tøc dù tÝnh cña viÖc n¾m gi÷ ®ång néi tÖ lµ id
Lîi tøc dù tÝnh cña viÖc n¾m gi÷ ngo¹i tÖ khi qui ra néi tÖ kh«ng chØ phô thuéc vµ l·i suÊt cña ngo¹i tÖ mµ cßn phô thuéc vµo sù biÕn ®éng cña tû gi¸. Lîi tøc dù tÝnh cña viÖc n¾m gi÷ ngo¹i tÖ khi qui ra néi tÖ lµ: if + (et+1 – et)/et. Trong ®ã, et lµ tû gi¸ t¹i thêi ®iÓm t vµ et+1 lµ tû gi¸ dù tÝnh t¹i thêi ®iÓm t+1.
Gi¶ ®Þnh r»ng c¸c ®ång tiÒn cã kh¶ n¨ng thay thÕ hoµn h¶o cho nhau th× lîi tøc gi÷ tÝnh cña viÖc n¾m gi÷ c¸c ®ång tiÒn kh¸c khau khi qui vÒ cïng mét ®ång tiÒn ph¶i ngang b»ng. NÕu nh lîi tøc dù tÝnh cña viÖc n¾m gi÷ mét ®ång tiÒn, vÝ dô VND, cao h¬n lîi tøc dù tÝnh cña mét ®ång tiÒn kh¸c, vÝ dô USD, do c¸c ®ång tiÒn lµ thay thÕ hoµn h¶o cho nhau nªn ngêi d©n sÏ chuyÕn hÕt sang n¾m gi÷ VND do VND cã lîi tøc dù tÝnh cao h¬n, nhng trªn thùc tÕ ngêi ta lu«n n¾m gi÷ c¸c ®ång tiÒn kh¸c nhau do ®ã ta cã ®iÒu kiÖn ngang b»ng l·i suÊt nh sau:
id = if + (et+1 – et)/et (1).
Ph¬ng tr×nh (1) chÝnh lµ ph¬ng tr×nh dïng ®Ó x¸c ®Þnh tû gi¸ hèi ®o¸i trong ng¾n h¹n. Cã thÓ thÊy, tû gi¸ hèi ®o¸i t¹i thêi ®iÓm t phô thuéc vµo: l·i suÊt cña c¸c ®ång tiÒn vµ tû gi¸ t¬ng lai dù tÝnh.
Nh vËy, trong ng¾n h¹n nh÷ng nh©n tè t¸c ®éng tíi tû gi¸ bao gåm:
Thay ®æi trong l·i suÊt tiÒn göi níc ngoµi:
L·i suÊt ngo¹i tÖ t¨ng lµm cho lîi tøc dù tÝnh cña viÖc n¾m gi÷ ngo¹i tÖ so víi néi tÖ t¨ng, do ®ã cÇu vÒ ngo¹i tÖ trªn thÞ trêng ngo¹i hèi t¨ng khiÕn cho ngo¹i tÖ lªn gi¸ hay tû gi¸ t¨ng.
Thay ®æi trong l·i suÊt trong níc:
L·i suÊt trong níc t¨ng lµm cho lîi tøc dù tÝnh cña viÖc n¾m gi÷ néi tÖ t¨ng lªn so víi ngo¹i tÖ, do ®ã cÇu vÒ néi tÖ trªn thÞ trêng ngo¹i hèi t¨ng lµm cho néi tÖ lªn gi¸, hay tû gi¸ gi¶m.
Thay ®æi trong tû gi¸ t¬ng lai dù tÝnh:
BÊt kú yÕu tè nµo lµm cho tû gi¸ t¬ng lai dù tÝnh gi¶m còng lµm cho lîi tøc dù tÝnh cña viÖc n¾m gi÷ ngo¹i tÖ khi qui ra néi tÖ gi¶m lµm cho ngo¹i tÖ gi¶m gi¸, hay tû gi¸ gi¶m trong ng¾n h¹n.
PhÇn trªn chóng ta ®· ph©n tÝch nh÷ng nh©n tè t¸c ®éng tíi tû gi¸ trong dµi h¹n, ®ã còng lµ c¸c nh©n tè t¸c ®éng tíi tû gi¸ t¬ng lai dù tÝnh. Do vËy, nh÷ng sù thay ®æi sau ®©y sÏ lµm cho ngo¹i tÖ gi¶m gi¸ so víi néi tÖ hay lµm cho tû gi¸ gi¶m trong ng¾n h¹n:
dù kiÕn sù t¨ng lªn cña møc gi¸ c¶ níc ngoµi so víi trong níc.
dù kiÕn møc thuÕ quan vµ h¹n ng¹ch ®èi víi hµng nhËp khÈu cña níc m×nh cao h¬n so víi níc kh¸c.
dù kiÕn cÇu ®èi víi hµng xuÊt khÈu t¨ng lªn
dù kiÕn cÇu ®èi víi hµng nhËp khÈu gi¶m xuèng
dù kiÕn n¨ng suÊt lao ®éng trong níc cao h¬n so víi níc ngoµi.
B¶ng 1.2: Tãm t¾t nh÷ng nh©n tè t¸c ®éng ®Õn tû gi¸ trong ng¾n h¹n
Sù biÕn ®éng cña c¸c nh©n tè
Sù thay ®æi cña tû g¸ trong ng¾n h¹n
L·i suÊt ngo¹i tÖ t¨ng
T¨ng
L·i suÊt néi tÖ t¨ng
Gi¶m
Dù kiÕn sù t¨ng lªn cña møc gi¸ c¶ níc ngoµi so víi trong níc
Gi¶m
Dù kiÕn møc thuÕ quan vµ h¹n ng¹ch ®èi víi hµng nhËp khÈu cña níc m×nh cao h¬n so víi c¸c níc kh¸c
Gi¶m
Dù kiÕn cÇu ®èi víi hµng nhËp khÈu t¨ng
T¨ng
Dù kiÕn cÇu ®èi víi hµng xuÊt khÈu t¨ng
Gi¶m
Dù kiÕn n¨ng suÊt lao ®éng trong níc cao h¬n so víi níc ngoµi
Gi¶m
* Ghi chó: B¶ng nµy chØ ®Ò cËp ®Õn sù biÕn ®æi cña tû gi¸ khi c¸c nh©n tè nãi trªn t¨ng lªn. Khi c¸c nh©n tè nµy gi¶m xuèng, tû gi¸ sÏ thay ®æi theo híng ngîc l¹i.
c¸c chÕ ®é tû gi¸.
Tû gi¸ cã ý nghÜa quan träng ®èi víi mäi chñ thÓ tham gia vµo c¸c giao dÞch ®èi ngo¹i cho dï ®ã lµ c¸c th¬ng gia hoÆc c¸c nhµ ®Çu t. Tû gi¸ còng ®ãng vai trß trung t©m trong ho¹t ®éng cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ, sù thay ®æi cña tû gi¸ cã ¶nh hëng ®Õn hÇu nh toµn bé ®êi sèng kinh tÕ x· héi. Møc ®é can thiÖp kh¸c nhau cña c¸c nhµ níc tíi tû gi¸ ®· t¹o nªn nh÷ng kh¸c nhau vÒ c¬ chÕ, nguyªn t¾c ®iÒu hµnh tû gi¸ vµ chÝnh s¸ch liªn quan gi÷a c¸c quèc gia. Nhng tùu trung l¹i cã hai chÕ ®é tû gi¸ c¬ b¶n, ®ã lµ chÕ ®é tû gi¸ th¶ næi vµ chÕ ®é tû gi¸ cè ®Þnh. Ngay mçi quèc gia, trong nh÷ng thêi kú kh¸c nhau cã sù lùa chän kh¸c nhau vÒ møc ®é cè ®Þnh, th¶ næi hoÆc sù trung hßa nµo ®ã gi÷a hai chÕ ®é nµy.
Theo sè liÖu thèng kª cña IMF ®Õn th¸ng 06/1997, c¸c chÕ ®é tû gi¸ ®îc c¸c níc ¸p dông nh sau:
B¶ng 1.3: Tæng hîp c¸c chÕ ®é tû gi¸
Tû gi¸ ®îc neo cè ®Þnh víi
USD
21 níc
FRF
15 níc
SDR
2 níc
§ång tiÒn kh¸c
9 níc
Hçn hîp c¸c ®ång tiÒn
18 níc
Th¶ næi h¹n chÕ
Tõng ®ång tiÒn
4 níc
Th¶ næi tËp thÓ
12 níc
Th¶ næi
Tù do
51 níc
Cã ®iÒu tiÕt
49 níc
Tæng céng
181 níc
(Nguån:International Statistics, IMF, October, 1997)
chÕ ®é tû gi¸ cè ®Þnh
Mét quèc gia thi hµnh chÕ ®é tû gi¸ cè ®Þnh tøc lµ “neo” ®ång tiÒn cña m×nh vµo vµng hoÆc vµo mét ®ång tiÒn hay mét nhãm c¸c ®ång tiÒn. Trong chÕ ®é tû gi¸ cè ®Þnh, Ng©n hµng trung ¬ng buéc ph¶i can thiÖp trªn thÞ trêng ngo¹i hèi ®Ó duy tr× tû gi¸ biÕn ®éng xung quanh tû gi¸ cè ®Þnh (tû gi¸ trung t©m) trong mét biªn ®é hÑp ®· ®Þnh tríc. Nh vËy, trong chÕ ®é tû gi¸ cè ®Þnh, Ng©n hµng trung ¬ng buéc ph¶i mua vµo hay b¸n ra ®ång néi tÖ nh»m giíi h¹n sù biÕn ®éng cña tû gi¸ trong biªn ®é ®· ®Þnh. §Ó tiÕn hµnh can thiÖp trªn thÞ trêng ngo¹i hèi ®ßi hái Ng©n hµng trung ¬ng ph¶i cã s½n nguån dù tr÷ ngo¹i hèi nhÊt ®Þnh. Do mçi ®ång tiÒn quèc gia ®Òu cã tû gi¸ víi c¸c ®ång tiÒn kh¸c nhau, do ®ã, tû gi¸ cña mét ®ång tiÒn cã thÓ ®îc neo cè ®Þnh víi ®ång tiÒn nµy nhng l¹i ®îc th¶ næi víi ®ång tiÒn kh¸c. VÝ dô, gi¸ trÞ cña ®ång Peso Argentina ®îc th¶ næi víi ®ång france Ph¸p nhng l¹i ®îc cè ®Þnh víi ®« la Mü.
ChÕ ®é tû gi¸ cè ®Þnh cã t¸c ®éng c¶ mÆt tÝch cùc, lÉn mÆt kh«ng tÝch cùc ®Õn qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ.
Mét mÆt, chÕ ®é tû gi¸ cè ®Þnh t¹o thuËn tiÖn cho viÖc tham gia kinh doanh vµ c¸c giao dÞch tµi chÝnh. Tû gi¸ lu«n cè ®Þnh trong suèt thêi gian kÓ tõ khi tÝnh to¸n b¾t ®Çu giao dÞch cho ®Õn khi kÕt thóc giao dÞch, do ®ã gi¶m bít rñi ro vÒ kinh tÕ, vµ nh vËy thóc ®Èy ®Çu t vµ th¬ng m¹i quèc tÕ.
MÆt kh¸c, tû gi¸ cè ®Þnh trong thêi gian dµi thêng kh«ng thÓ ph¶n ¸nh ®óng søc mua cña ®ång tiÒn ®ã t¹i nhiÒu thêi ®iÓm, tõ ®ã kÐo theo nh÷ng hÖ qu¶ tiªu cùc cña viÖc ®Þnh gi¸ kÐo dµi qu¸ cao hoÆc qu¸ thÊp gi¸ trÞ ®ång b¶n tÖ, mµ cuéc khñng ho¶ng tµi chÝnh - tiÒn tÖ khu vùc võa qua lµ minh chøng ®iÓn h×nh. H¬n n÷a, dï lµ chÕ ®é tû gi¸ cè ®Þnh, song rñi ro tû gi¸ vÉn kh«ng ®îc lo¹i trõ, do sù ®iÒu hµnh chÝnh s¸ch tû gi¸ cña nhµ níc thêng diÔn ra bÝ mËt, dÔ lµm ph¸t sinh n¹n ®Çu c¬ ngo¹i tÖ, ph¸t triÓn thÞ trêng chî ®en, g©y mÊt æn ®Þnh tiÒn tÖ, buéc Ng©n hµng trung ¬ng ph¶i can thiÖp vµo thÞ trêng b»ng mét kho¶n dù tr÷ ngo¹i tÖ ®¸ng kÓ nh»m gi÷ gi¸ ®ång tiÒn (chÝnh v× thÕ mµ Ng©n hµng trung ¬ng cÇn thiÕt ph¶i duy tr× mét møc nhÊt ®Þnh vÒ dù tr÷ ngo¹i hèi, khiÕn chi phÝ vÒ qu¶n lý tµi s¶n sÏ lín).
Khi søc Ðp gi¶m gi¸ néi tÖ t¨ng, trong khi dù tr÷ ngo¹i tÖ h¹n chÕ, muèn duy tr× ®îc tû gi¸ cè ®Þnh th× ChÝnh phñ buéc ph¶i lµm mét hay ®ång thêi c¸c gi¶i ph¸p sau ®©y:
- Vay nî níc ngoµi, biÖn ph¸p nµy cã hiÖu qu¶ tøc thêi v× nã lµm t¨ng cung ngo¹i tÖ, nhng râ rµng vÒ mÆt dµi h¹n nã l¹i dÉn ®Õn mét luång ngo¹i tÖ ra lín h¬n (c¶ vèn lÉn l·i) víi tÊt c¶ nh÷ng hÖ qu¶ tiªu cùc kÌm theo.
- Thùc hiÖn chÝnh s¸ch ngo¹i hèi th¾t chÆt, gi¶m chi tiªu nhµ níc, t¨ng thuÕ, kiÓm so¸t gi¸ c¶ vµ tiÒn l¬ng … KÕt qu¶ tÊt yÕu cña viÖc nµy lµ lµm gi¶m ®éng lùc t¨ng trëng cña nÒn kinh tÕ.
chÕ ®é tû gi¸ th¶ næi.
Trong chÕ ®é nµy, tû gi¸ ®îc qui ®Þnh bëi quan hÖ cung cÇu ngo¹i tÖ trªn thÞ trêng ngo¹i hèi. Møc ®é th¶ næi tû gi¸ tïy thuéc vµo qui ®Þnh qu¶n lý ngo¹i tÖ cña tõng níc vµ ®îc “th¶ næi” díi hai h×nh thøc c¬ b¶n:
- ChÕ ®é tû gi¸ th¶ næi hoµn toµn lµ chÕ ®é trong ®ã tû gi¸ ®îc x¸c ®Þnh hoµn toµn tù do theo quy luËt cung cÇu trªn thÞ trêng ngo¹i hèi mµ kh«ng cã bÊt cø sù can thiÖp nµo cña Ng©n hµng trung ¬ng. Trong chÕ ®é tû gi¸ th¶ næi hoµn toµn, sù thay ®æi cña tû gi¸ lu«n ph¶n ¸nh nh÷ng thay ®æi trong quan hÖ cung cÇu trªn thÞ trêng ngo¹i hèi. ChÝnh phñ tham gia vµo thÞ trêng víi t c¸ch lµ mét thµnh viªn b×nh thêng, cã nghÜa lµ ChÝnh phñ cã thÓ mua vµo hay b¸n ra mét ®ång tiÒn nhÊt ®Þnh nhng lµ ®Ó phôc vô cho môc ®Ých ho¹t ®éng cña ChÝnh phñ chø kh«ng nh»m môc ®Ých can thiÖp ¶nh hëng lªn tû gi¸ hay ®Ó cè ®Þnh tû gi¸.
- ChÕ ®é tû gi¸ th¶ næi cã qu¶n lý (hay th¶ næi cã sù ®iÒu tiÕt cña nhµ níc): kh¸c víi chÕ ®é tû gi¸ th¶ næi hoµn toµn, chÕ ®é tû gi¸ th¶ næi cã ®iÒu tiÕt tån t¹i khi Ng©n hµng trung ¬ng tiÕn hµnh can thiÖp trªn thÞ trêng ngo¹i hèi nh»m ¶nh hëng lªn tû gi¸, nhng Ng©n hµng trung ¬ng kh«ng cam kÕt duy tr× mét tû gi¸ cè ®Þnh hay biªn ®é dao ®éng nµo xung quanh tû gi¸ trung t©m.
ChÕ ®é tû gi¸ th¶ næi còng cã nh÷ng t¸c ®éng tÝch cùc vµ tiªu cùc ®Õn qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ.
T¸c ®éng tÝch cùc
Víi c¬ chÕ th¶ næi, tû gi¸ hèi ®o¸i sÏ tù ®éng ®îc ®iÒu chØnh ®Ó ®¶m b¶o c©n b»ng thêng xuyªn gi÷a cung vµ cÇu ngo¹i tÖ. NÕu mét quèc gia cã th©m hôt trong c¸n c©n v·ng lai, tû gi¸ hèi ®o¸i sÏ tù ®éng t¨ng lªn (gi¶m gi¸ néi tÖ) ®Ó h¹n chÕ nhËp khÈu vµ khuyÕn khÝch xuÊt khÈu cho ®Õn khi sù c©n b»ng cña c¸n c©n thanh to¸n ®îc thiÕt lËp l¹i ë møc mong ®îi. Hay nãi c¸ch kh¸c, tû gi¸ hèi ®o¸i th¶ næi ®¶m b¶o cho sù c©n b»ng gi÷a cung vµ cÇu ngo¹i tÖ: d cÇu lín dÉn ®Õn sù t¨ng lªn, trong khi d cung lín dÉn ®Õ sù gi¶m xuèng cña tû gi¸ hèi ®o¸i. Sù tù ®iÒu chØnh cña tû gi¸ hèi ®o¸i theo t×nh h×nh th©m hôt hay thÆng d cña c¸n c©n thanh to¸n sÏ tr¸nh cho nhµ níc ph¶i thùc hiÖn nh÷ng biÖn ph¸p can thiÖp kh¶ dÜ cã thÓ g©y ra nh÷ng t¸c ®éng tiªu cùc ®Õn sù ph¸t triÓn kinh tÕ.
Tû gi¸ hèi ®o¸i th¶ næi ®¶m b¶o tÝnh ®éc lËp cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ. Mét trong nh÷ng lý lÏ chñ yÕu ®a ra ñng hé tû gi¸ th¶ næi lµ nã cho phÐp mçi quèc gia thi hµnh chÝnh s¸ch tiÒn tÖ ®éc lËp theo quan ®iÓm cña riªng m×nh; nghÜa lµ cho phÐp c¸c quèc gia b¶o ®¶m ®îc tÝnh ®éc lËp trong chÝnh s¸ch tiÒn tÖ, cho phÐp c¸c quèc gia tù x¸c ®Þnh møc l¹m ph¸t phï hîp víi hoµn c¶nh cô thÓ cña riªng m×nh. Nh÷ng quèc gia u tiªn møc l¹m ph¸t thÊp ®îc tù do ¸p dông chÝnh s¸ch kinh tÕ vÜ m« th¾t chÆt sÏ tr¶i qua thêi kú néi tÖ lªn gi¸; nh÷ng quèc gia theo ®uæi chÝnh s¸ch kinh tÕ vÜ m« më réng sÏ tr¶i qua thêi kú l¹m ph¸t cao vµ néi tÖ gi¶m gi¸. §iÒu nµy hoµn toµn tr¸i ngîc víi nh÷ng g× x¶y ra trong chÕ ®é tû gi¸ cè ®Þnh, bëi v× ®Ó duy tr× tû gi¸ cè ®Þnh buéc c¸c níc ph¶i cã chung mét tû lÖ l¹m ph¸t, nghÜa lµ c¸c níc ph¶i duy tr× c¸c chÝnh s¸ch tiÒn tÖ t¬ng tù nhau.
Tû gi¸ th¶ næi b¶o vÖ nÒn kinh tÕ. Mét ý kiÕn n÷a ®a ra ñng hé tû gi¸ th¶ næi lµ nã cã thÓ tr¸nh cho nÒn kinh tÕ khái nh÷ng có sèc vÒ gi¸ c¶ tõ c¸c nÒn kinh tÕ kh¸c. NÕu gi¸ c¶ hµng hãa ë c¸c níc kh¸c t¨ng lªn, tû gi¸ th¶ næi sÏ tù ®iÒu chØnh møc tû gi¸ theo thuyÕt ngang gi¸ søc mua, ®ång néi tÖ lªn gi¸ sÏ gióp tr¸nh ®îc ¶nh hëng cña l¹m ph¸t tõ c¸c níc kh¸c.
Tû gi¸ hèi ®o¸i th¶ næi cñng cè sù æn ®Þnh cña nÒn kinh tÕ. Milton Friedman (1953) ®· ®a ra mét luËn ®iÓm cã tÝnh thuyÕt phôc cao ®Ó ñng hé cho tû gi¸ hèi ®o¸i linh ho¹t khi cho r»ng nªn ®Ó hèi ®o¸i tù ®iÒu chØnh ®Ó ph¶n øng l¹i c¸c có sèc x¶y ra ®èi víi nÒn kinh tÕ h¬n lµ cè ®Þnh tû gi¸ ®Ó råi ph¶i ®iÒu chØnh c¸c biÕn sè kh¸c cña nÒn kinh tÕ. ¤ng cho r»ng tû gi¸ hèi ®o¸i th¶ næi dÔ dµng ®a ®Õn sù æn ®Þnh h¬n tû gi¸ cè ®Þnh. Mét khi tû gi¸ ®îc th¶ næi nã sÏ dÔ dµng biÕn ®éng t¨ng lªn hay gi¶m xuèng, trong khi ®ã gi¸ c¶ hµng hãa l¹i cã xu híng rÊt khã mµ gi¶m xuèng ®îc. Khi nÒn kinh tÕ gi¶m søc c¹nh tranh quèc tÕ, th× tèt nhÊt lµ ®Ó néi tÖ gi¶m gi¸, h¬n lµ cè ®Þnh tû gi¸ råi ph¶i ¸p dông chÝnh s¸ch gi¶m ph¸t rÊt tèn kÐm ®Ó kh«i phôc søc c¹nh tranh quèc tÕ. Mét khi gi¸ c¶ trong níc chÞu ¸p lùc gi¶m gi¸, thêng kÌm theo mét chÝnh s¸ch gi¶m ph¸t hµ kh¾c mµ hËu qu¶ cña nã lµ thÊt nghiÖp gia t¨ng ®Ó gi¶m tiÒn l¬ng vµ ®¹t ®îc mÆt b»ng gi¸ c¶ ®Ó duy tr× søc c¹nh tranh quèc tÕ.
T¸c ®éng tiªu cùc
ChÕ ®é tû gi¸ th¶ næi khiÕn rñi ro tû gi¸ cao, møc tû gi¸ trong t¬ng lai sÏ kh«ng ch¾c ch¾n, ®iÒu ®ã sÏ g©y khã kh¨n cho viÖc lËp kÕ ho¹ch vµ tÝnh to¸n gi¸ c¶. Nh÷ng hÖ qu¶ vÒ biÕn ®éng kh«ng ch¾c ch¾n cña tû gi¸ cã thÓ ®îc bï trõ vµ kh¾c phôc b»ng c¸c c«ng cô phßng tr¸nh rñi ro (nh ho¹t ®éng mua b¸n ngo¹i tÖ, kú h¹n, quyÒn chän) nhng sÏ g©y ra nh÷ng thay ®æi rÊt lín trong gi¸ thµnh s¶n phÈm. Sù tù do ho¹t ®éng ®éc lËp cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ trong níc cã thÓ bÞ l¹m dông, ch¼ng h¹n nh ChÝnh phñ, do kh«ng cã tr¸ch nhiÖm ng¨n chÆn sù mÊt gi¸ cña ®ång tiÒn, nªn cã thÓ dÔ thùc hiÖn viÖc l¹m ph¸t qua ng©n s¸ch vµ tiÒn tÖ…
Tãm l¹i, cã thÓ nãi r»ng, tû gi¸ th¶ næi hoÆc cè ®Þnh còng ®Òu cã nh÷ng u ®iÓm vµ h¹n chÕ. ViÖc lùa chän mét c¬ chÕ tû gi¸ th¶ næi hay cè ®Þnh hoÆc mét chÕ ®é tû gi¸ trung gian nµo ®ã gi÷a hai h×nh thøc nµy phô thuéc vµo tõng quèc gia víi nh÷ng ®iÒu kiÖn vµ môc tiªu kinh tÕ vµ thÞ trêng cô thÓ kh¸c nhau. Ph¸t huy nh÷ng ®iÓm m¹nh, vµ kh¾c phôc nh÷ng h¹n chÕ cña mçi c¬ chÕ tû gi¸ ®Ó vËn dông thÝch hîp víi mçi bèi c¶nh kinh tÕ chÝnh trÞ vµ x· héi kh¸c nhau … lµ mét trong nh÷ng néi dung u tiªn trong ®iÒu hµnh chÝnh s¸ch tµi chÝnh - tiÒn tÖ vÜ m« cña nhµ níc.
Tû gi¸ danh nghÜa vµ tû gi¸ thùc
§Ó ph©n tÝch ®îc nh÷ng ¶nh hëng vµ thay ®æi cña tû gi¸ ®èi víi nÒn kinh tÕ, chÝnh s¸ch tiÒn tÖ, tû gi¸ danh nghÜa tù nã kh«ng ph¶n ¸nh nhiÒu th«ng tin, do ®ã, ®Ó ph©n tÝch nh÷ng ¶nh hëng vµ nh÷ng néi dung bao hµm trong thay ®æi tû gi¸ cÇn kÕt hîp ph©n tÝch tû gi¸ danh nghÜa vµ tû gi¸ thùc.
Tû gi¸ danh nghÜa
Tû gi¸ danh nghÜa lµ tû gi¸ phæ biÕn ®îc sö dông hµng ngµy trong giao dÞch trªn c¸c thÞ trêng ngo¹i hèi. VÝ dô: t¹i ViÖt Nam tû gi¸ danh nghÜa gi÷a USD vµ VND ®îc yÕt vµ sö dông trong giao dÞch ngo¹i hèi nh sau: tû gi¸ USD/VND = 14 000; t¹i Ph¸p: tû gi¸ USD/FRF = 5... nh vËy, tû gi¸ danh nghÜa chÝnh lµ tû lÖ trao ®æi sè lîng tuyÖt ®èi gi÷a hai ®ång tiÒn ®îc biÓu thÞ th«ng qua ®ång tiÒn kh¸c mµ kh«ng ®Ò cËp ®Õn t¬ng quan søc mua hµng ho¸ vµ dÞch vô gi÷a chóng. Nh÷ng thay ®æi trong tû gi¸ danh nghÜa thêng ®îc biÓu diÔn díi d¹ng chØ sè; vÝ dô: tû gi¸ danh nghÜa gi÷a USD vµ VND t¹i thêi ®iÓm (t) lµ 12 000; vµ t¹i thêi ®iÓm (t+1) lµ 14 000. Sù thay ®æi tû gi¸ nµy thêng ®îc biÓu diÔn b»ng chØ sè nh sau: chän thêi ®iÓm (t) lµ thêi ®iÓm c¬ së cã chØ sè tû gi¸ lµ 100%, t¹i thêi ®iÓm (t+1) chØ sè tû gi¸ sÏ lµ: (14 000:12 000) x 100% = 116,67%. Nh vËy, khi tû gi¸ danh nghÜa t¨ng th× chØ sè tû gi¸ danh nghÜa còng t¨ng, ®iÒu nµy hµm ý r»ng ®ång tiÒn yÕt gi¸ lªn gi¸ vµ ®ång tiÒn ®Þnh gi¸ gi¶m gi¸ (trong vÝ dô trªn USD lªn gi¸ cßn VND gi¶m gi¸).
§èi víi mçi quèc gia, khi tû gi¸ danh nghÜa t¨ng lªn hay gi¶m xuèng kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i ®ång nghÜa víi sù t¨ng hay gi¶m søc c¹nh tranh th¬ng m¹i quèc tÕ cña quèc gia nµy. Do ®ã, ®Ó ®o sù thay ®æi trong søc c¹nh tranh th¬ng m¹i quèc tÕ ngêi ta sö dông kh¸i niÖm tû gi¸ thùc.
Tû gi¸ thùc
Tû gi¸ thùc b»ng tû gi¸ danh nghÜa ®îc ®iÒu chØnh bëi thay ®æi trong t¬ng quan gi¸ c¶ trong níc vµ ngoµi níc. T¬ng quan gi÷a tû gi¸ thùc ER vµ tû gi¸ danh nghÜa E ®îc biÓu diÔn nh sau:
ER =
Trong ®ã:
P*- møc gi¸ c¶ ë níc cã ®ång tiÒn yÕt gi¸.
P- møc gi¸ c¶ ë níc cã ®ång tiÒn ®Þnh gi¸.
C«ng thøc trªn cho thÊy: Tû gi¸ thùc b»ng tû gi¸ danh nghÜa ®· ®îc ®iÒu chØnh bëi tû sè gi÷a møc gi¸ c¶ ë níc ngoµi vµ møc gi¸ c¶ ë trong níc. Tû gi¸ thùc lµ thíc ®o ®Çy ®ñ søc c¹nh tranh hµng ho¸ cña ViÖt Nam (hay cña níc cã ®ång tiÒn ®Þnh gi¸) so víi hµng ho¸ níc ngoµi (hay cña níc cã ®ång tiÒn yÕt gi¸) xÐt vÒ ph¬ng tiÖn gi¸ c¶, nghÜa lµ khi ph©n tÝch søc c¹nh tranh quèc tÕ cña hµng ho¸ ViÖt Nam ph¶i ®Ò cËp ®Õn kh«ng chØ nh÷ng thay ®æi trong tû gi¸ danh nghÜa, mµ cßn ph¶i ®Ò cËp ®Õn t¬ng quan thay ®æi gi¸ c¶ níc ngoµi so víi trong níc. §Ó viÖc ph©n tÝch ®îc trùc quan, chóng ta lÊy trêng hîp cña ViÖt Nam vµ Trung Quèc lµm vÝ dô ph©n tÝch, trong ®ã: VND ®ãng vai trß lµ néi tÖ cßn CNY ®ãng vai trß lµ ngo¹i tÖ; E lµ tû gi¸ danh nghÜa biÓu diÔn sè ®¬n vÞ VND trªn 1 CNY; P lµ møc gi¸ c¶ trung b×nh cña ræ hµng ho¸ ë ViÖt Nam vµ ®îc tÝnh b»ng VND; P* lµ møc gi¸ c¶ trung b×nh cña ræ hµng ho¸ ë Trung Quèc vµ ®îc tÝnh b»ng CNY. BiÓu thøc EP* biÓu diÔn gi¸ c¶ cña ræ hµng ho¸ Trung Quèc tÝnh b»ng VND. KÕt qu¶ lµ: Tû sè EP*/P thùc chÊt biÓu diÔn tû lÖ gi¸ c¶ hµng ho¸ gi÷a Trung Quèc vµ ViÖt Nam quy thµnh VND. Nãi c¸ch kh¸c, tû gi¸ thùc gi÷a VND vµ CNY biÓu diÔn sù so s¸nh møc gi¸ hµng ho¸ cña Trung Quèc víi hµng ho¸ cu¶ ViÖt Nam khi c¶ hai ®Òu ®îc tÝnh b»ng VND. Nh vËy.
1. Tû gi¸ ._.thùc t¨ng hµm ý r»ng søc c¹nh tranh hµng ho¸ ViÖt Nam t¨ng lªn so víi hµng ho¸ Trung Quèc xÐt vÒ ph¬ng diÖn gi¸ c¶, ngîc l¹i, tû gi¸ thùc gi¶m hµm ý r»ng søc c¹nh tranh hµng ho¸ ViÖt Nam gi¶m xuèng so víi hµng ho¸ Trung Quèc.
2. Tû gi¸ thùc b»ng 1, tøc : EP* = P th× gi¸ trÞ thùc cña hai ®ång tiÒn lµ ngang nhau. §iÒu nµy cã nghÜa lµ, nÕu mÆt b»ng gi¸ c¶ hµng ho¸ ë ViÖt Nam lµ P, th× mÆt b»ng gi¸ c¶ t¬ng ®¬ng ë Trung Quèc lµ EP* [trong ®ã E lµ tû gi¸ (CNY/VND) vµ P* lµ mÆt b»ng gi¸ ë Trung Quèc tÝnh b»ng CNY].
3. NÕu tû gi¸ thùc lín h¬n 1, tøc: EP*>P, th× néi tÖ ®îc coi lµ ®Þnh gi¸ thùc qu¸ thÊp vµ ngo¹i tÖ ®îc coi lµ ®Þnh gi¸ thùc qu¸ cao. NghÜa lµ, nÕu chuyÓn ®æi VND sang CNY theo tû gi¸ E th× chóng ta chØ mua ®îc Ýt hµng ho¸ h¬n ë Trung Quèc so víi ë ViÖt Nam (hay mçi VND ë ViÖt Nam mua ®îc nhiÒu hµng ho¸ h¬n so víi ë Trung Quèc).
4. NÕu tû gi¸ thùc nhá h¬n 1, tøc: EP* < P, th× néi tÖ ®îc coi lµ ®Þnh gi¸ thùc qu¸ cao vµ ngo¹i tÖ dîc coi lµ ®Þnh gi¸ thùc qu¸ thÊp. NghÜa lµ nÕu chuyÓn ®æi VND sang CNY theo tû gi¸ E th× chóng ta sÏ mua ®îc nhiÒu hµng ho¸ h¬n ë Trung Quèc so víi ë ViÖt Nam.
5. §ång tiÒn ®îc ®Þnh gi¸ thùc thÊp sÏ gióp c¶i thiÖn søc c¹nh tranh th¬ng m¹i quèc tÕ cña quèc gia cã ®ång tiÒn nµy vµ ngîc l¹i.
1.6. ¶nh hëng cña tû gi¸ vµ chÝnh s¸ch tû gi¸ ®èi víi ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu.
Tû gi¸ hèi ®o¸i lµ mét lo¹i gi¸, gièng nh tÊt c¶ c¸c lo¹i gi¸ c¶ kh¸c, c¬ chÕ t¸c ®éng cña tû gi¸ ®èi víi xuÊt nhËp khÈu ®îc thùc hiÖn th«ng qua sù t¬ng t¸c cña mèi quan hÖ cung - cÇu vÒ hµng hãa - dÞch vô xuÊt nhËp khÈu víi tû gi¸ trªn thÞ trêng. Tríc hÕt, tû gi¸ vµ nh÷ng biÕn ®éng cña tû gi¸ cã ¶nh hëng trùc tiÕp ®Õn møc gi¸ c¶ hµng ho¸ - dÞch vô xuÊt nhËp khÈu cña mét níc. Khi tû gi¸ thay ®æi theo híng lµm gi¶m søc mua cña ®ång néi tÖ (gi¸ trÞ cña ®ång néi tÖ gi¶m), th× gi¸ c¶ hµng ho¸ - dÞch vô cña níc ®ã sÏ t¬ng ®èi rÎ h¬n so víi hµng ho¸ - dÞch vô cña níc ngoµi ë c¶ thÞ trêng trong níc vµ thÞ trêng quèc tÕ. Hµng ho¸ - dÞch vô níc ®ã cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh tèt h¬n dÉn ®Õn cÇu vÒ xuÊt khÈu hµng ho¸ - dÞch vô cña níc ®ã sÏ t¨ng, cÇu vÒ nhËp khÈu hµng ho¸ - dÞch vô níc ngoµi cña níc ®ã sÏ gi¶m vµ c¸n c©n th¬ng m¹i dÞch chuyÓn vÒ phÝa thÆng d.
VÝ dô: N¨m 1994 víi møc tû gi¸ hèi ®o¸i 1 USD = 10 500 VND, 1 xe « t« con gi¸ 30 000 USD cã thÓ ®îc nhËp khÈu vµ tÝnh t¬ng ®¬ng thµnh tiÒn ViÖt Nam lµ 315 triÖu VND. §Õn n¨m 2000 víi møc tû gi¸ t¨ng lªn 1 USD = 14 000 VND th× còng chiÕc « t« ®ã nhng ®îc nhËp khÈu vµ b¸n víi gi¸ 420 triÖu VND (gi¸ nhËp kh«ng thay ®æi). Gi¸ c¶ ®¾t h¬n, nhu cÇu nhËp « t« sÏ gi¶m. Nhng ®èi víi xuÊt khÈu th× t×nh h×nh l¹i diÔn ra ngîc l¹i, 1 tÊn g¹o víi chi phÝ s¶n xuÊt lµ 3,5 triÖu VND, víi tû gi¸ 1 USD = 10 500 VND cã thÓ xuÊt khÈu vµ b¸n cã l·i víi gi¸ kho¶ng 340 USD vµo n¨m 1994, nhng víi tû gi¸ 1 USD = 14 000 VND n¨m 2000 th× cã thÓ xuÊt khÈu vµ b¸n cã l·i víi gi¸ chØ kho¶ng 250 USD. Gi¸ c¶ gi¶m cÇu xuÊt khÈu sÏ t¨ng.
KÕt qu¶ sÏ ngîc l¹i khi tû gi¸ hèi ®o¸i biÕn ®æi theo híng lµm t¨ng gi¸ ®ång néi tÖ. Sù t¨ng gi¸ cña ®ång néi tÖ cã t¸c dông lµm t¨ng gi¸ t¬ng ®èi hµng ho¸ - dÞch vô cña mét níc so víi níc ngoµi sÏ dÉn ®Õn lµm gi¶m xuÊt khÈu, t¨ng nhËp khÈu vµ c¸n c©n th¬ng m¹i chuyÓn dÞch vÒ phÝa th©m hôt.
Ngêi ta thêng thÊy c¸n c©n th¬ng m¹i cña mét níc xÊu ®i ngay sau khi cã sù gi¶m gi¸ thùc tÕ cña mét ®ång tiÒn vµ chØ b¾t ®Çu ®îc c¶i thiÖn sau ®ã mét vµi th¸ng hoÆc mét n¨m. Ngêi ta còng thÊy nhiÒu khi l¹i x¶y ra hiÖn tîng cã sù thay ®æi rÊt m¹nh trong tû gi¸ hèi ®o¸i nhng chØ cã nh÷ng sù thay ®æi rÊt Ýt trong c¸n c©n th¬ng m¹i. Nh÷ng thùc tÕ nµy ®îc c¸c nhµ kinh tÕ kh¸i qu¸t trong lý thuyÕt kinh tÕ häc quèc tÕ lµ ®êng cong ''J'' hay cßn ®îc hiÓu lµ hiÖn tîng ''tÝnh gi¶m vµ tÝnh trÔ'' trong t¸c ®éng cña tû gi¸ hèi ®o¸i ®Õn nh÷ng thay ®æi cña c¸n c©n th¬ng m¹i mét níc. §å thÞ ®êng cong J biÓu hiÖn t¸c ®éng cña tû gi¸ hèi ®o¸i ®Õn c¸n c©n th¬ng m¹i cña mét níc lµ sù m« t¶ ®¬n gi¶n nhng cã tÝnh thuyÕt phôc cao ®èi víi ®Æc ®iÓm nµy.
H×nh1.1: §å thÞ hiÖu øng ®êng cong J
ThÆng d(+)
Thêi gian
0
Th©m hôt(-)
§êng cong J
C¸n c©n th¬ng m¹i.
Kh¶o s¸t thùc tiÔn c¸c níc, tÝnh trÔ vµ tÝnh gi¶m trong t¸c ®éng cña tû gi¸ hèi ®o¸i ®èi víi c¸n c©n th¬ng m¹i cña mét quèc gia thêng chËm kho¶ng tõ 6 th¸ng tíi mét n¨m (®èi víi c¸c níc ph¸t triÓn) Fjorde vµ Vylder (1991), Kinh tÕ häc quèc tÕ: Lý thuyÕt vµ thùc tiÔn.
. Thêi gian thùc tÕ nhanh chËm kh¸c nhau cô thÓ lµ bao nhiªu tuú thuéc vµo møc ®é ¶nh hëng cña c¸c nh©n tè g©y ra tÝnh gi¶m vµ tÝnh trÔ ë nh÷ng ®iÒu kiÖn vµ thêi ®iÓm kh¸c nhau cña mçi níc. Nh÷ng nh©n tè nµy bao gåm:
§é co gi·n theo gi¸ cña xuÊt nhËp khÈu.
C¬ chÕ t¸c ®éng cña tû gi¸ hèi ®o¸i ®Õn c¸n c©n th¬ng m¹i nh phÇn trªn ®· ph©n tÝch ph¶i th«ng qua sù thay ®æi trong møc gi¸ c¶ t¬ng ®èi. V× vËy, møc ®é t¸c ®éng cña tû gi¸ tÊt yÕu phô thuéc vµo ph¶n øng cña cÇu vÒ hµng ho¸ - dÞch vô xuÊt nhËp khÈu mét níc víi nh÷ng thay ®æi trong møc gi¸ c¶ t¬ng ®èi, cßn gäi lµ ®é co gi·n theo gi¸ cña xuÊt nhËp khÈu. NÕu ®é co gi·n theo gi¸ cña c¸c hµng ho¸ - dÞch vô xuÊt nhËp khÈu mét níc cµng lín th× møc ®é t¸c ®éng cña nh÷ng thay ®æi trong tû gi¸ hèi ®o¸i ®Õn c¸n c©n mËu dÞch níc ®ã cµng cao vµ ngîc l¹i. Trong trêng hîp hµng ho¸- dÞch vô xuÊt nhËp khÈu kh«ng co gi·n theo tû gi¸ (hoÆc rÊt Ýt co gi·n) th× nh÷ng thay ®æi trong tû gi¸ sÏ hÇu nh kh«ng cã hoÆc Ýt cã t¸c ®éng ®Õn c¸n c©n th¬ng m¹i. NguyÔn V¨n TiÕn (2001), Tµi chÝnh quèc tÕ hiÖn ®¹i trong nÒn kinh tÕ më.
Dù kiÕn cña c¸c nhµ xuÊt nhËp khÈu vÒ møc ®é thay ®æi cña tû gi¸.
Khi nh÷ng thay ®æi cña tû gi¸ hèi ®o¸i ®îc c¸c nhµ xuÊt nhËp khÈu nhËn ®Þnh lµ chØ cã tÝnh chÊt t¹m thêi, c¸c nhµ xuÊt nhËp khÈu sÏ s½n sµng øng xö b»ng c¸ch ®iÒu chØnh gi¸ ®Ó bï trõ vµo nh÷ng thay ®æi do tû gi¸ biÕn ®éng g©y ra. VÝ dô: khi ®ång USD trë nªn yÕu h¬n vµo cuèi nh÷ng n¨m 1970 lµm gi¸ cña 1 DEM = 0,4 USD t¨ng lªn 25% t¬ng ®¬ng 1 DEM = 0,5 USD. T¸c ®éng cña ®ång USD gi¶m gi¸ lµn cho bµn viÕt nhËp khÈu tõ §øc gi¸ 500 DEM ®ang tõ 200 USD t¨ng lªn 250 USD. NhËn ®Þnh ®ång USD sÏ t¨ng trë l¹i trong t¬ng lai (sau mét thêi gian ng¾n) c¸c nhµ xuÊt khÈu §øc chÊp nhËn gi¶m gi¸ bµn viÕt xuèng 400 DEM ®Ó bµn viÕt vÉn cã gi¸ 200 USD ë Mü . PhÇn lç do h¹ gi¸ cã thÓ ®îc bï l¹i khi ®ång USD t¨ng gi¸. Kh¶ n¨ng chÊp nhËn gi¶m gi¸ kh«ng chØ phô thuéc vµo thêi gian biÕn ®éng cña tû gi¸ mµ cßn phô thuéc vµo kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña c¸c ®èi thñ trªn thÞ trêng vµ kh¶ n¨ng t×m kiÕm hµng ho¸ thay thÕ hµng nhËp khÈu cña níc cã ®ång tiÒn gi¶m gi¸. §iÒu nµy dùa trªn mét thùc tÕ lµ c¸c ®ång tiÒn kh«ng ®ång thêi gi¶m hoÆc t¨ng gi¸ cïng mét lóc vµ cã nhiÒu níc kh¸c nhau còng s¶n xuÊt mét lo¹i hµng ho¸.
Thêi h¹n cña c¸c hîp ®ång hay c¸c hiÖp ®Þnh
H×nh thøc ho¹t ®éng th¬ng m¹i cña mét níc víi c¸c quèc gia kh¸c trªn thÕ giíi ®îc ký kÕt díi d¹ng c¸c hîp ®ång hoÆc hiÖp ®Þnh lµ cã tÝnh thêi h¹n. V× vËy, thêng khi cã nh÷ng thay ®æi trong tû gi¸ hèi ®o¸i vµ gi¸ trÞ ®ång tiÒn cña mét níc x¶y ra mµ c¸c hîp ®ång vµ hiÖp ®Þnh nµy vÉn cha hÕt thêi h¹n. C¸c nhµ xuÊt nhËp khÈu kh«ng thÓ thay ®æi gi¸ c¶ hµng ho¸ - dÞch vô tríc khi chÊm døt hîp ®ång hoÆc ký hiÖp ®Þnh nÕu kh«ng tù biÕn m×nh thµnh ngêi vi ph¹m chóng. Tuú theo thêi h¹n cña c¸c hîp ®ång hoÆc c¸c hiÖp ®Þnh cßn dµi hay ng¾n mµ tÝnh trÔ cña sù t¸c ®éng sÏ nhanh hay chËm.
Thêi gian ®Ó c¸c nhµ xuÊt nhËp khÈu vµ ngêi tiªu dïng thay ®æi hµnh vi cña m×nh.
CÇn ph¶i cã thêi gian ®Ó c¸c nhµ xuÊt nhËp khÈu vµ c¶ ngêi tiªu dïng ®iÒu chØnh hµnh vi cña m×nh cho phï hîp víi nh÷ng thay ®æi trong tû gi¸ hèi ®o¸i ®ang t¸c ®éng lµm thay ®æi møc gi¸ c¶ t¬ng ®èi cña hµng ho¸ - dÞch vô gi÷a trong níc vµ ngoµi níc. Nh÷ng hµnh vi nµy cã liªn quan ®Õn mét lo¹t nh÷ng thay ®æi vÒ c¬ cÊu xuÊt nhËp khÈu, sù lùa chän c¸c yÕu tè ®Çu vµo vµ thay ®æi ®èi t¸c trong th¬ng m¹i. §Ó thay ®æi nh÷ng yÕu tè nµy ®ßi hái ph¶i cã thêi gian vµ thêi gian l¹i phô thuéc vµo kh¶ n¨ng ph¶n øng cña c¸c t¸c nh©n tham gia vµo ho¹t ®éng th¬ng m¹i quèc tÕ.
Sù ph¶n ¸nh nh÷ng thay ®æi cña tû gi¸ danh nghÜa vµo møc gi¸ c¶ hµng hãa - dÞch vô trong ng¾n h¹n lµ kh«ng ®Çy ®ñ.
Trong ng¾n h¹n møc ®é ph¶n ¸nh nh÷ng thay ®æi cña tû gi¸ hèi ®o¸i danh nghÜa vµo gi¸ c¶ cña hµng ho¸ - dÞch vô lµ kh«ng ®Çy ®ñ. Do sù chia c¾t cña thÞ trêng quèc tÕ vµ sù c¹nh tranh kh«ng hoµn h¶o lµm cho nh÷ng t¸c ®éng cña nh÷ng thay ®æi tû gi¸ gi¶m ®i so víi møc thay ®æi thùc tÕ cña nã. Trong trêng hîp, møc thay ®æi cña tû gi¸ lµ thÊp vµ nh÷ng lo l¾ng vÒ mÊt thÞ phÇn cña c¸c h·ng lµ lín th× c¸c h·ng sÏ s½n sµng chÊp nhËn rñi ro hèi ®o¸i vµ chê khuynh híng døt kho¸t tiÕp theo cña tû gi¸ hèi ®o¸i.
Nh vËy, chóng ta cã thÓ thÊy tÝnh trÔ vµ tÝnh gi¶m trong nh÷ng t¸c ®éng cña tû gi¸ hèi ®o¸i phï thuéc vµo ®é lín vµ xu híng thay ®æi cña tû gi¸ hèi ®o¸i. T×nh h×nh tû gi¸ vµ tµi kho¶n v·ng lai, trong ®ã c¸n c©n th¬ng m¹i lµ bé phËn cÊu thµnh quan träng nhÊt, cña Mü trong nh÷ng n¨m 80 lµ mét minh chøng s¸t thùc cho sù t¸c ®éng cña c¸c nh©n tè nµy.
B¶ng (1.4) cho thÊy ®ång dollar Mü ®· t¨ng trong tÊt c¶ c¸c n¨m tõ 1982 ®Õn 1985, lµm cho gi¸ hµng hãa - dÞch vô nhËp khÈu cña Mü gi¶m vµ b¾t ®Çu t¨ng t×nh tr¹ng th©m hôt c¸n c©n tµi kho¶n v·ng lai. Nhng ®iÒu mµ chóng ta còng thÊy rÊt râ lµ tÊt c¶ nh÷ng thay ®æi trong gi¸ hµng nhËp khÈu vµ c¸n c©n tµi kho¶n v·ng lai ®Òu thÊp h¬n nhiÒu so víi nh÷ng thay ®æi cña tû gi¸ hèi ®o¸i. Qua 4 n¨m, gi¸ hµng nhËp khÈu chØ sôt gi¶m kho¶ng 4% trong khi ®ång dollar t¨ng gi¸ tíi 21%. Sù ®iÒu chØnh gi¸ nhËp khÈu vµ tµi kho¶n v·ng lai theo gi¶m gi¸ cña ®ång §« la tõ n¨m 1986 ®Õn n¨m 1988 cßn g©y cho chóng ta nh÷ng Ên tîng m¹nh h¬n n÷a, nh÷ng con sè t¬ng øng víi sù so s¸nh trªn lµ 9,6% vµ 44,3%.
B¶ng 1.4: Gi¸ nhËp khÈu, ®ång USD vµ tµi kho¶n v·ng lai cña Mü
ChØ tiªu
1982
1983
1984
1985
1986
1987
1988
Tû gi¸ hèi ®o¸i (USD/ngo¹i tÖ) % thay ®æi
-7,9
-5,4
-6,6
-3,8
19,8
12,7
6,9
ChØ sè gi¸ nhËp khÈu trung b×nh
100,0
97,7
97,7
95,9
92,5
100,8
105,1
C¸n c©n th¬ng m¹i cña Mü (% GDP)
0,0
-1,0
-2,4
-2,8
-3,4
-3,5
-2,8
(Nguån: OECD, economic statistics, 1980-1990 )
Ch¬ng II: thùc tr¹ng chÝnh s¸ch tû gi¸ hèi ®o¸i vµ t¸c ®éng cña nã ®Õn ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu cña viÖt nam trong thêi gian qua
Tríc ®æi míi, nÒn kinh tÕ ViÖt Nam mang tÝnh kÕ ho¹ch hãa tËp trung cao ®é theo m« h×nh cña Liªn X« cò, nhµ níc can thiÖp rÊt s©u vµo mäi ho¹t ®éng kinh tÕ, lµm cho qui luËt cung cÇu trªn thÞ trêng kh«ng ph¸t huy t¸c dông ®Ých thùc cña nã. Nhµ níc hoµn toµn ®éc quyÒn vÒ ngo¹i th¬ng vµ ngo¹i hèi. ChÝnh s¸ch tû gi¸ trong thêi kú nµy kh«ng hÒ tÝnh ®Õn nh÷ng yÕu tè cung cÇu cña thÞ trêng. ChÕ ®é tû gi¸ cña ViÖt Nam (còng nh cña c¸c níc x· héi chñ nghÜa kh¸c) trong thêi kú nµy lµ chÕ ®é tû gi¸ mang tÝnh chÊt cè ®Þnh vµ ®a tû gi¸.
ChuyÓn sang c¬ chÕ thÞ trêng, më réng quan hÖ kinh tÕ ®èi ngo¹i ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ, hÖ thèng tû gi¸ cè ®Þnh vµ ®a tû gi¸ nµy kh«ng cßn ®¸p øng ®îc nh÷ng ®ßi hái cña c¸c quy luËt kinh tÕ kh¸ch quan ®Ó trë thµnh c«ng cô qu¶n lý vÜ m« cã hiÖu qu¶. Kh«ng nh÷ng thÕ, nã cßn k×m h·m nh÷ng ®éng lùc quan träng ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ nãi chung vµ kinh tÕ ®èi ngo¹i, ®Æc biÖt lµ ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu nãi riªng, lµm t¨ng thªm t×nh tr¹ng bÊt æn ®Þnh, tr× trÖ vµ suy tho¸i cña nÒn kinh tÕ.
Sau ®¹i héi §¶ng toµn quèc lÇn thø VI, cïng víi ®êng lèi tiÕp tôc ®æi míi toµn diÖn nÒn kinh tÕ sang nÒn kinh tÕ thÞ trêng theo ®Þnh híng XHCN, hÖ thèng tû gi¸ hèi ®o¸i bÊt hîp lý vµ tiªu cùc tríc ®©y còng dÇn dÇn ®îc ®æi míi, trªn c¬ së t«n träng yªu cÇu cña c¸c quy luËt kinh tÕ kh¸ch quan vµ phï hîp víi t×nh h×nh thùc tÕ trong qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi nÒn kinh tÕ.
Qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi chÕ ®é tû gi¸ ë ViÖt Nam ®· diÔn ra theo nhiÒu giai ®o¹n. Tríc tiªn, gièng nh Trung Quèc vµ nhiÒu níc thùc hiÖn qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi nÒn kinh tÕ kh¸c, ViÖt Nam ®Ó cho tû gi¸ th¶ næi theo s¸t nh÷ng diÔn biÕn cña tû gi¸ thÞ trêng vµo nh÷ng n¨m ®Çu cña qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi (1989- 1992); sau ®ã nhµ níc b¾t ®Çu can thiÖp ®Ó Ên ®Þnh vµ duy tr× tû gi¸ dao ®éng xung quanh mét biªn ®é nhÊt ®Þnh.
Kh¸i qu¸t t×nh h×nh diÔn biÕn tû gi¸ hèi ®o¸i cña ViÖt Nam trong thêi gian chuyÓn ®æi ®Õn nay, chóng ta cã thÓ ph©n chia ra 3 thêi kú ®Ó xem xÐt.
Thêi kú thø nhÊt, 1989-1992, tû gi¸ ®îc níi láng ®Ó ®a dÇn c¸c yÕu tè thÞ trêng vµo c¬ chÕ x¸c ®Þnh tû gi¸.
Thêi kú thø 2, 1993-1996 (tríc khi x¶y ra cuéc khñng ho¶ng), tû gi¸ ®îc Ên ®Þnh vµ ®iÒu chØnh gÇn nh cè ®Þnh ®Ó kiÒm chÕ l¹m ph¸t æn ®Þnh thÞ trêng tiÒn tÖ vµ thu hót ®Çu t níc ngoµi.
Thêi kú thø 3, tõ sau cuéc khñng ho¶ng ®Õn nay, nh÷ng ®iÒu chØnh cã tÝnh chñ ®éng h¬n ®Ó chèng ®ì t¸c ®éng cña cuéc khñng ho¶ng vµ kh¾c phôc t×nh tr¹ng ®¸nh gi¸ cao ®ång VND.
Thêi kú tû gi¸ ®îc níi láng ®Ó VND tiÕn s¸t tû gi¸ thÞ trêng (1989-1992)
Trong nh÷ng n¨m ®Çu cña qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi nÒn kinh tÕ nµy, ViÖt Nam ®· ®Ó cho tû gi¸ th¶ næi theo s¸t diÔn biÕn cña tû gi¸ thÞ trêng, gãp phÇn ®a dÇn c¸c yÕu tè thÞ trêng vµo c¬ chÕ x¸c ®Þnh tû gi¸.
Tõ n¨m 1989, c«ng cuéc ®æi míi ®îc xóc tiÕn toµn diÖn, chÝnh phñ cam kÕt vµ thùc thi chiÕn lîc æn ®Þnh hãa nÒn kinh tÕ - tµi chÝnh mµ nhiÖm vô träng t©m lµ: ®æi míi c¬ b¶n néi dung vµ ph¬ng thøc vËn hµnh c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ, t¨ng cêng phèi hîp gi÷a c¸c chÝnh s¸ch nh»m thñ tiªu t×nh tr¹ng siªu l¹m ph¸t, xö lý vÊn ®Ò th©m hôt ng©n s¸ch kÐo dµi nhiÒu n¨m tríc ®©y…
VÊn ®Ò c¶i c¸ch chÕ ®é tû gi¸ lµ mét trong nh÷ng kh©u ®ét ph¸, cã vai trß quan träng trong qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi c¬ chÕ vµ më cöa kinh tÕ vµ lµ mét bé phËn cÊu thµnh kh«ng thÓ thiÕu cña chiÕn lîc c¶i c¸ch kinh tÕ tæng thÓ.
Qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi chÕ ®é tû gi¸ ®îc b¾t ®Çu tõ chÝnh sù ®æi míi trong chÝnh s¸ch. Th¸ng 10 n¨m 1988, Chñ tÞch Héi ®éng Bé trëng (nay lµ thñ tíng ChÝnh Phñ) ra chØ thÞ 27-CT quy ®Þnh: tû gi¸ ®ång VND víi khu vùc ngo¹i tÖ chuyÓn ®æi do Ng©n hµng Nhµ níc ViÖt Nam phèi hîp víi Héi ®ång tµi chÝnh -tiÒn tÖ quèc gia x¸c lËp cho phï hîp víi tû gi¸ thÞ trêng vµ dao ®éng trong biªn ®é tõ 20%-30% so víi tû gi¸ thÞ trêng. TiÕp ®ã th¸ng 3 n¨m 1989, chÝnh phñ ViÖt Nam tuyªn bè b·i bá hÖ thèng bao cÊp cña nhµ níc qua tû gi¸ ®èi víi c¸c ho¹t ®éng ngo¹i th¬ng; ®ång thêi tû gi¸ phi mËu dÞch ®îc ®iÒu chØnh phï hîp víi tû gi¸ chÝnh thøc.
Nh vËy, kÓ tõ th¸ng 3 n¨m 1989, lÇn ®Çu tiªn ë níc ta ®· ¸p dông chÕ ®é mét tû gi¸ hèi ®o¸i duy nhÊt cho mäi h×nh thøc thanh to¸n gi÷a ng©n hµng vµ kh¸ch hµng. Tû gi¸ ®ã do Ng©n hµng Nhµ níc c«ng bè dùa trªn c¬ së tæng hîp c¸c yÕu tè nh: l¹m ph¸t, c¸n c©n thanh to¸n quèc tÕ, l·i suÊt, tû gi¸ xuÊt nhËp khÈu vµ gi¸ ngo¹i tÖ trªn thÞ trêng tù do … ViÖc ¸p dông chÕ ®é tû gi¸ míi chñ yÕu dùa vµo quan hÖ cung cÇu ®Ó x¸c lËp tû gi¸. §©y lµ mét bíc ngoÆt c¬ b¶n trong chÝnh s¸ch qu¶n lý ngo¹i hèi cña níc ta, ®¸nh dÊu mét thay ®æi quan träng trong viÖc dÇn dÇn chuyÓn nÒn kinh tÕ níc ta sang nÒn kinh tÕ thÞ trêng cã sù ®iÒu tiÕt cña nhµ níc.
§©y còng lµ lÇn ®Çu tiªn ng©n hµng ®a ra ®îc mét lo¹i tû gi¸ cña VND gÇn s¸t víi sù biÕn ®éng trªn thÞ trêng tù do, tû gi¸ nµy so víi tríc còng ®îc ®iÒu chØnh thêng xuyªn h¬n ®Ó phï hîp víi thÞ trêng. (B¶ng 2.1)
MÆc dï ®îc ®iÒu chØnh linh ho¹t theo tÝn hiÖu thÞ trêng nhng tû gi¸ vÉn kh«ng hoµn toµn ®îc th¶ næi, Ng©n hµng Nhµ níc thêng xuyªn quan t©m ®a ra c¸c biÖn ph¸p ®Ó ng¨n chÆn c¸c yÕu tè ®Çu c¬, n©ng gi¸, Ðp gi¸ lµm cho gi¸ c¶ biÕn ®éng sai víi thùc tÕ cña nã
Cïng víi nh÷ng c¶i c¸ch nãi trªn, vµo ngµy 16/08/1991, Ng©n hµng Nhµ níc ViÖt Nam ®· ra quyÕt ®Þnh sè 107/NN-Q§, thµnh lËp hai trung t©m giao dÞch ngo¹i tÖ t¹i Hµ Néi vµ thµnh phè Hå ChÝ Minh. Tham gia vµo thÞ trêng nµy gåm cã c¸c Ng©n hµng th¬ng m¹i, c¸c c«ng ty ®îc phÐp kinh doanh xuÊt nhËp khÈu trùc tiÕp vµ Ng©n hµng Nhµ níc ViÖt Nam ®ãng vai trß lµ ngêi ®iÒu tiÕt, b×nh æn thÞ trêng b»ng quü b×nh æn hèi ®o¸i.
B¶ng 2.1: DiÔn biÕn tû gi¸ VND/USD giai ®o¹n 1985-1992
Thêi gian
Tû gi¸ chÝnh thøc
Tû gi¸ thÞ trêng tù do
Chªnh lÖch tû gi¸ thÞ trêng tù do/chÝnh thøc
+/-
%
1985
15
115
100
666,6
1986
80
425
345
431
1987
386
1270
902
245
1988
3000
5000
2000
66,6
1989
3900
4100
200
5,1
06/1990
5000
5500
500
10
12/1990
6500
7000
500
7,69
06/1991
8100
8780
680
8,39
11/1991
14194
14420
226
8,39
06/1992
11138
11380
242
2,24
12/1992
10470
10520
50
0,47
(Nguån:B¸o c¸o thèng kª, tæng kÕt tõ 1989-1999 cña Ng©n hµng Ngo¹i th¬ng ViÖt Nam)
ViÖc thµnh lËp hai trung t©m giao dÞch ngo¹i tÖ lµ mét bíc ®i hÕt søc cÇn thiÕt, t¹o ®iÒu kiÖn bíc ®Çu cho c©n ®èi cung cÇu ngo¹i tÖ diÔn ra trªn c¬ së thÞ trêng, ®¸p øng yªu cÇu ngo¹i tÖ cho c¸c doanh nghiÖp ho¹t ®éng trong lÜnh vùc xuÊt nhËp khÈu. Th«ng qua hai trung t©m giao dÞch ngo¹i tÖ nµy, Ng©n hµng Nhµ níc linh ho¹t h¬n trong viÖc ®iÒu chØnh, can thiÖp tû gi¸, ®Èy lïi t×nh tr¹ng ®Çu c¬, bu«n b¸n ngo¹i tÖ vßng vÌo. KÕt qu¶ lµ võa duy tr× ®îc sù æn ®Þnh cña thÞ trêng ngo¹i tÖ, ®¸p øng ngo¹i tÖ cho ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu, võa t¨ng dù tr÷ ngo¹i tÖ cho nhµ níc. KÕt qu¶ nµy ®îc c¸c nhµ kinh tÕ thÕ giíi ®¸nh gi¸ cao, thËm chÝ coi ®ã lµ hiÖn tîng kú diÖu. Cã thÓ nãi, trong thêi kú nµy, cïng víi chÝnh s¸ch tù do hãa mét bíc ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu vµ c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ kh¸c, tû gi¸ trë thµnh c«ng cô quan träng ph¸ vì thÕ bao v©y kinh tÕ, më cöa vµ ®a d¹ng hãa quan hÖ th¬ng m¹i víi khu vùc ®ång tiÒn tù do chuyÓn ®æi … ®ång thêi gãp phÇn kiÒm chÕ vµ kiÓm so¸t ®îc l¹m ph¸t vµ siªu l¹m ph¸t.
B¶ng 2.2: Tû lÖ l¹m ph¸t cña ViÖt Nam tõ 1989-1992
N¨m
1989
1990
1991
1992
Tû lÖ l¹m ph¸t (%)
34,7,
67,5
68,0
17,5
(Nguån: Ng©n hµng nhµ níc ViÖt Nam)
Thùc hiÖn chÕ ®é mét tû gi¸ gÇn s¸t víi thÞ trêng ë níc ta trong giai ®o¹n nµy ®· cã t¸c dông tèt trong viÖc thóc ®Èy c¸c ho¹t ®éng cña nÒn kinh tÕ nãi chung, trong ®ã næi bËt nhÊt ph¶i kÓ ®Õn lµ c¸c ho¹t ®éng kinh doanh xuÊt nhËp khÈu. Tuy nhiªn trªn thùc tÕ viÖc ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ t¸c ®éng cña chÕ ®é tû gi¸ nµy ®èi víi ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu tá ra phøc t¹p h¬n nhiÒu.
Bëi nÕu tÝnh tõ 11/91 ®Õn 12/92, tû gi¸ gi÷a VND vµ USD ®· gi¶m xÊp xØ 30% (tõ trªn 14.000 xuèng cßn 10.000), tøc lµ gi¸ VND ®· t¨ng 30%. Cã nhiÒu ý kiÕn ®¸nh gi¸ rÊt kh¸c nhau; nhiÒu ngêi cho r»ng gi¸ USD xuèng thÊp chøng tá kh¶ n¨ng can thiÖp cã hiÖu qu¶ cña nhµ níc vµo thÞ trêng hèi ®o¸i lµ rÊt lín; còng cã ý kiÕn cho r»ng viÖc VND lªn gi¸ so víi USD chøng tá nÒn kinh tÕ ViÖt Nam ®ang t¨ng trëng m¹nh, ®ång tiÒn lªn gi¸ ®¸p øng nhu cÇu nhËp siªu cho t¨ng trëng trong níc. Trªn thùc tÕ trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña mçi quèc gia còng cã thÓ cã giai ®o¹n mµ nÒn kinh tÕ t¨ng trëng m¹nh vµ do ®ã cã hiÖn tîng nhËp siªu, ®Æc biÖt lµ viÖc t¨ng nhanh cña nhËp khÈu t liÖu s¶n xuÊt. Tuy nhiªn ë níc ta trong giai ®o¹n 1989-1992 ®¸ng tiÕc lµ kh«ng ph¶i nh vËy, kim ng¹ch nhËp khÈu t liÖu s¶n xuÊt kh«ng t¨ng hoÆc t¨ng kh«ng ®¸ng kÓ, trong khi ®ã nhËp khÈu hµng tiªu dïng t¨ng m¹nh, tû träng trung b×nh c¶ thêi kú xÊp xØ 15%, cao h¬n nhiÒu so víi tû träng trung b×nh thêi kú 1986-1988 lµ 1% Nguån: Tæng côc thèng kª - 1996
. NÕu tÝnh c¶ nhËp khÈu tiÓu ng¹ch, nhËp khÈu trèn lËu thuÕ th× qui m« nhËp khÈu hµng tiªu dïng ®· t¨ng kh¸ nhanh. §iÒu nµy chøng tá lîi nhuËn do nhËp khÈu hµng tiªu dïng (mÆc dï thuÕ suÊt cao h¬n) vÉn hÊp dÉn h¬n nhiÒu so víi nhËp khÈu t liÖu s¶n xuÊt, nhÊt lµ trong lóc VND ®ang lªn gi¸.
Râ rµng kh«ng thÓ nh×n vµo sù lªn gi¸ cña VND so víi USD ë thêi ®iÓm nµy ®Ó ngé nhËn mét sù t¨ng trëng cao cña s¶n xuÊt mÆc dï gi÷a chóng cã mét mèi quan hÖ nhÊt ®Þnh. Tr¸i l¹i, ®ång VND lªn gi¸ ®· g©y ra khã kh¨n cho xuÊt khÈu.
Thùc tiÔn ®· mét lÇn n÷a chøng tá ®iÒu nµy khi lÇn ®Çu tiªn trong lÞch sö níc ta ®· cã xuÊt siªu nhê t×nh tr¹ng ®ét biÕn t¨ng cao vµo cuèi n¨m 1991 vµ gi¶m nhanh chãng vµo cuèi n¨m 1992 cña tû gi¸ gi÷a VND vµ USD. (b¶ng 2.1, 2.3, 2.4)
B¶ng 2.3: C¸n c©n th¬ng m¹i ViÖt Nam thêi kú 1989-1992
N¨m
NhËp khÈu
XuÊt khÈu
Tæng kim ng¹ch XNK
NhËp siªu
Tû lÖ nh©p siªu (%)
1989
1670,0
1320,0
2990,0
-350
26,52
1990
2752,4
2404,0
5156,4
-348,4
-14,49
1991
2338,4
2087,1
4425,5
-251,3
-12,04
1992
2504,7
2580,7
5121,4
40
1,55
(Nguån: B¸o c¸o thêng niªn cña Ng©n hµng Nhµ níc ViÖt Nam)
B¶ng 2.4: Tû gi¸ b×nh qu©n VND/USD vµ tû lÖ l¹m ph¸t cña ViÖt Nam thêi kú 1989-1992
N¨m
Tû gi¸
Chªnh lÖch
%
L¹m ph¸t
ChÝnh thøc
ThÞ trêng tù do
1989
4200
4570
8,81
34,70
1990
6650
7750
16,54
67,50
1991
12720
12550
-1,34
68,00
1992
10720
10550
-1,59
17,50
(Nguån: B¸o c¸o thêng niªn cña Ng©n hµng Nhµ níc ViÖt Nam)
B¶ng 2.5: Møc biÕn ®éng tû gi¸ VND/USD thêi kú 1989-1992
N¨m
1989
1990
1991
1992
%(chªnh lÖch so víi ®Çu n¨m)
+20
+54,6
+84,3
-9,8
(Nguån: B¸o c¸o thèng kª, tæng kÕt giai ®o¹n 1989-1999 cña Ng©n hµng Ngo¹i Th¬ng ViÖt Nam)
ChÝnh s¸ch tû gi¸ “th¶ næi” linh ho¹t cã kiÓm so¸t trong thêi kú nµy, bªn c¹nh nh÷ng mÆt tÝch cùc ®· ®¹t ®îc, vÉn cha kh¾c phôc ®îc mét sè ¶nh hëng tiªu cùc nh n¹n ®Çu c¬, bu«n b¸n ngo¹i tÖ vßng vÌo khiÕn c¸c cè g¾ng qu¶n lý ngo¹i tÖ cña chÝnh phñ ®Òu Ýt mang l¹i hiÖu qu¶.
Trªn thùc tÕ, tû gi¸ ®· bÞ th¶ næi, c¬ chÕ qu¶n lý ngo¹i hèi chËm ®îc söa ®æi kh«ng theo kÞp bíc chuyÓn ®æi cña kinh tÕ theo híng thÞ trêng, ®· g©y ra t×nh tr¹ng thiÕu ngo¹i tÖ, khiÕn cho nhiÒu ®¬n vÞ xuÊt nhËp khÈu ¸p dông h×nh thøc nhËp khÈu tr¶ chËm víi l·i suÊt cao theo kiÓu vay “nãng”. T×nh tr¹ng mua vÐt dollar ®Ó tr¶ nî ®Õn h¹n ®· dÉn tíi c¸c “c¬n sèt” USD theo chu kú vµo cuèi c¸c quÝ, n¨m trong c¸c n¨m 1991-1992.
V× vËy, ®Õn n¨m 1993 nhµ níc ®· thay ®æi c¸ch ®iÒu hµnh tû gi¸ cho phï hîp h¬n víi diÔn biÕn cña nÒn kinh tÕ, t¹o ®iÒu kiÖn tèt h¬n cho ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu.
Thêi kú “cè ®Þnh” tû gi¸ tõ 1992 – 1996 (tríc khi x¶y ra khñng ho¶ng tµi chÝnh tiÒn tÖ).
Tríc nh÷ng c¬n sèt USD g©y ®¶o lén nhiÒu trong ho¹t ®éng kinh tÕ cña ViÖt Nam vµo cuèi n¨m 1991 ®Çu n¨m 1992, chÝnh s¸ch tû gi¸ cña ViÖt Nam cã sù ®iÒu chØnh míi, víi néi dung cô thÓ nh sau:
Quy ®Þnh biªn ®é dao ®éng cña tû gi¸ so víi tû gi¸ chÝnh thøc ®îc c«ng bè bëi Ng©n hµng nhµ níc ViÖt Nam (c«ng bè tû gi¸ chÝnh thøc vµo mçi ngµy vµ x¸c ®Þnh râ biªn ®é dao ®éng). Tû gi¸ chÝnh thøc so Ng©n hµng nhµ níc c«ng bè lu«n ®îc c¨n chØnh s¸t víi tû gi¸ trªn thÞ trêng tù do, møc chªnh lÖch 20-30% tríc kia nay gi¶m xuèng cßn cha ®Çy 1%.
T¨ng cêng søc m¹nh cña c¸c biÖn ph¸p hµnh chÝnh, buéc c¸c tæ chøc kinh tÕ cã ngo¹i tÖ ph¶i b¸n cho ng©n hµng theo tû gi¸ Ên ®Þnh.
B·i bá hoµn toµn c¸c h×nh thøc quy ®Þnh tû gi¸ nhãm hµng trong thanh to¸n ngo¹i th¬ng gi÷a ng©n s¸ch víi c¸c tæ chøc kinh tÕ cã tham gia vµo ho¹t ®éng ngo¹i th¬ng, thay vµo ®ã lµ viÖc ¸p dông tû gi¸ chÝnh thøc do Ng©n hµng nhµ níc c«ng bè.
Nh vËy, tõ n¨m 1992, chÝnh s¸ch tû gi¸ cña níc ta ®· chuyÓn tõ “th¶ næi” linh ho¹t cã kiÓm so¸t sang ¸p dông chÕ ®é tû gi¸ æn ®Þnh cã ®iÒu chØnh, nhµ níc tÝch cùc can thiÖp vµo thÞ trêng ngo¹i hèi b»ng c¸ch mua b¸n ngo¹i tÖ vµ t¨ng cêng kiÓm so¸t ngo¹i tÖ tr«i næi nh»m æn ®Þnh tû gi¸ qui ®Þnh, kh«ng ®Ó x¶y ra c¸c c¬n sèt cao vÒ tû gi¸.
B¶ng 2.6 cho thÊy, tõ n¨m 1992-1996, tû gi¸ hèi ®o¸i danh nghÜa nh×n chung lµ æn ®Þnh trong khi tû gi¸ hèi ®o¸i thùc tÕ ®· bÞ gi¶m h¬n 20%.
B¶ng 2.6: T¬ng quan tû gi¸ danh nghÜa víi tû gi¸ thùc tÕ vµ tû gi¸ ngang b»ng søc mua (1992-1996)
ChØ sè
1992
1993
1994
1995
1996
Tû gi¸ danh nghÜa (VND/USD)
10720
10832
11050
10965
11044
Tû gi¸ danh nghÜa (% thay ®æi, 1992 n¨m gèc)
1,00
1,010
1,030
1,023
1,030
CPI (Mü)
1,02
1,02
1,02
1,02
1,02
CPI (Mü, gèc 1992)
1,00
1,02
1,04
1,06
1,08
CPI (ViÖt Nam)
1,175
1,052
1,144
1,094
1,127
CPI (ViÖt Nam, gèc 1992)
1,00
1,052
1,196
1,290
1,417
Tû gi¸ thùc tÕ (VND/USD)
10720
10507
9547
8575
8415
Tû gi¸ thùc tÕ (gèc 1992)
1,00
0,98
0,89
0,80
0,78
Tû gi¸ ngang b»ng søc mua (VND/USD)
10720
11256
12757
14472
15115
(Nguån:Ng©n hµng nhµ níc ViÖt Nam)
Sù æn ®Þnh cña tû gi¸ hèi ®o¸i danh nghÜa trong nh÷ng n¨m nµy ®· t¹m thêi gãp phÇn tÝch cùc vµo viÖc vµo viÖc æn ®Þnh gi¸ c¶, æn ®Þnh l¹m ph¸t vµ ®Èy m¹nh thu hót ®Çu t níc ngoµi, thóc ®Èy kinh tÕ t¨ng trëng víi tèc ®é t¬ng ®èi cao (kho¶ng 9%/ n¨m). Tuy nhiªn, viÖc æn ®Þnh tû gi¸ hèi ®o¸i danh nghÜa gÇn nh cè ®Þnh trong ®iÒu kiÖn l¹m ph¸t tuy ®· ®îc kiÒm chÕ nhng vÉn tiÕp tôc cao h¬n l¹m ph¸t cña Mü (níc cã ®ång tiÒn chiÕm vÞ trÝ quan träng sè 1 trong giá ngo¹i tÖ x¸c ®Þnh tû gi¸ cña ViÖt Nam) vµ c¸c níc cã quan hÖ th¬ng m¹i chñ yÕu, céng víi xu híng lªn gi¸ cña ®ång USD trong giai ®o¹n nµy ®· lµm cho VND ngµy cµng cã xu híng bÞ ®¸nh gi¸ cao h¬n thùc tÕ. ChÝnh ®iÒu nµy ®· t¹o ra vµ tÝch lòy nh÷ng nh©n tè g©y mÊt æn ®Þnh vµ ph¸t triÓn kh«ng bÒn v÷ng cña nÒn kinh tÕ.
Lý thuyÕt vÒ c¬ chÕ h×nh thµnh tû gi¸ hèi ®o¸i ®· chØ râ ®Ó gi÷ ®îc søc mua cña mét ®ång tiÒn cña mét níc vµ kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña hµng hãa - dÞch vô níc ®ã so víi níc ngoµi th× ph¶i ®¶m b¶o ®îc sù æn ®Þnh cña tû gi¸ hèi ®o¸i thùc tÕ chø kh«ng ph¶i tû gi¸ hèi ®o¸i danh nghÜa. Vµ ®iÒu nµy chØ cã thÓ ®¹t ®îc b»ng c¸ch thay ®æi tû gi¸ danh nghÜa sao cho nã ph¶n ¸nh ®îc sù thay ®æi trong t¬ng quan gi÷a l¹m ph¸t trong níc víi níc ngoµi.
ChÝnh s¸ch æn ®Þnh tû gi¸ danh nghÜa trong khi cã sù gi¶m sót tû gi¸ hèi ®o¸i thùc tÕ nh ®· chØ ra trong b¶ng 2.6, trªn thùc tÕ ®· lµm suy gi¶m søc c¹nh tranh quèc tÕ cña hµng hãa - dÞch vô cña ViÖt Nam, lµm c¸n c©n th¬ng m¹i vµ c¸n c©n thanh to¸n chuyÓn híng tõ thÆng d ë cuèi giai ®o¹n tríc l¹i trë vÒ t×nh tr¹ng th©m hôt (b¶ng 2.7), b¾t ®Çu qu¸ tr×nh tÝch lòy sù mÊt c©n ®èi bªn ngoµi vµ chuyÓn dÇn sang g©y mÊt æn ®Þnh nh÷ng c©n ®èi bªn trong nÒn kinh tÕ. Bëi v×, vÒ b¶n chÊt tû gi¸ hèi ®o¸i kh«ng chØ t¸c ®éng ®Õn nh÷ng vÊn ®Ò kinh tÕ ®èi ngo¹i mµ nã cßn th«ng qua thÞ trêng tiÒn tÖ t¸c ®éng ®Õn nh÷ng vÊn ®Ò kinh tÕ ®èi néi. T¸c ®éng tÝch cùc mµ viÖc cè ®Þnh tû gi¸ hèi ®o¸i danh nghÜa ®· t¹o ra trong viÖc thu hót ®Çu t níc ngoµi ®ang dÇn chuyÓn sang khuyÕn khÝch viÖc ®i vay ngo¹i tÖ ®Çu t trµn lan vµo nh÷ng dù ¸n kh«ng hiÖu qu¶ do ngo¹i tÖ ®îc ®¸nh gi¸ thÊp, gia t¨ng viÖc nhËp khÈu c¸c thiÕt bÞ - c«ng nghÖ thiªn vÒ sö dông nhiÒu vèn, mét nguån lùc ®îc coi lµ khan hiÕm ë ViÖt Nam. §iÒu nµy ®i ngîc l¹i chiÕn lîc ®¹t ®îc c¸c môc tiªu kinh tÕ vÜ m« trªn c¬ së khai th¸c cã hiÖu qu¶ nh÷ng nguån lùc s½n cã, t¬ng ®èi cã lîi thÕ so s¸nh cña ®Êt níc (phï hîp víi thiÕt bÞ - c«ng nghÖ sö dông nhiÒu lao ®éng)
Nh÷ng t¸c ®éng tiªu cùc cña tû gi¸ trong thêi kú nµy ®Õn xuÊt khÈu ®· bÞ lµm trÇm träng h¬n do t¸c ®éng cña quyÕt ®Þnh ®iÒu chØnh vµ ph¸ gi¸ ®ång NDT 50% vµo n¨m 1994, ®· t¹o cho hµng hãa - dÞch vô cña Trung Quèc cã lîi thÕ c¹nh tranh c¶ trªn thÞ trêng trong níc vµ quèc tÕ. ViÖc gi¶m m¹nh tû gi¸ hèi ®o¸i gi÷a VDN/NDT ®· lµm cho hµng hãa - dÞch vô cña Trung Quèc trë nªn qu¸ rÎ, khuyÕn khÝch t¨ng vät khèi lîng hµng Trung Quèc nhËp khÈu lËu qua biªn giíi, v« hiÖu hãa hµng rµo thuÕ quan vµ c¸c biÖn ph¸p qu¶n lý hµnh chÝnh nh»m ng¨n chÆn t×nh tr¹ng nµy. N¨m 1992, ViÖt Nam ®· chÝnh thøc nhËp siªu 85 triÖu USD cña Trung Quèc, nÕu kÓ c¶ bu«n lËu th× gi¸ trÞ thùc nhËp kh«ng Ýt h¬n 3-4 lÇn con sè nªu trªn. Con sè bu«n b¸n mËu dÞch víi Trung Quèc vµo n¨m 1994 ch¾c ch¾n cßn lín h¬n nhiÒu khi ®ång NDT gi¶m gi¸ 50%.
B¶ng 2.7: C¸n c©n th¬ng m¹i 1992-1997
ChØ tiªu
1992
1993
1994
1995
1996
1997
XuÊt khÈu (triÖu USD)
2552
2952
4054
5449
7255
9268
NhËp khÈu (triÖu USD)
2540
3924
5826
8155
11144
11743
NhËp siªu (triÖu USD)
12
-972
-1772
-2702
-3889
-1900
Tû lÖ nhËp siªu (% /XK)
1,55
-31,4
-43,7
-49,7
-53,6
-26,2
(Nguån:Ng©n hµng nhµ níc ViÖt Nam)
Khi c¸n c©n th¬ng m¹i vµ c¸n c©n thanh to¸n bÞ th©m hôt dai d¼ng, ChÝnh phñ níc ®ã sÏ ph¶i t×m ®Õn chÝnh s¸ch tiÒn tÖ th¾t chÆt, chuyÓn sang tr¹ng th¸i gi¶m ph¸t vµ ®i ngîc l¹i môc tiªu ®Èy nhanh qu¸ tr×nh t¨ng trëng. Thùc tÕ ë ViÖt Nam trong thêi kú nµy chÝnh lµ mét minh chøng. Sau n¨m 1995, l¹m ph¸t ®· gi¶m xuèng mét con sè vµ nhiÒu thêi ®iÓm ë nh÷ng n¨m trong giai ®o¹n nµy ®· x¶y ra t×nh tr¹ng gi¶m ph¸t.
MÆt kh¸c, viÖc cè g¾ng æn ®Þnh tû gi¸ hèi ®o¸i trong ®iÒu kiÖn l¹m ph¸t tuy ®· bÞ kiÒm chÕ nhng vÉn ë møc 2 con sè cho ®Õn tríc n¨m 1995 ®· tiÕp tôc lµm c¹n kiÖt quü tr÷ ngo¹i tÖ cßn hÕt søc Ýt ái cña ViÖt Nam. §iÒu nµy gia t¨ng søc Ðp vÒ kh¶ n¨ng sÏ ph¶i ph¸ gi¸ VND mét c¸ch thô ®éng vµ c¸i gi¸ ph¶i tr¶ cho sù ph¸ gi¸ bÞ ®éng sÏ kh«ng lêng hÕt ®îc, nhÊt lµ trong t¬ng lai kh«ng xa n÷a ViÖt Nam sÏ tõng bíc më cöa thÞ trêng tµi chÝnh - tiÒn tÖ.
Nh vËy, cã thÓ thÊy gi¸ trÞ cña VND trªn thÞ trêng ngo¹i hèi trong giai ®o¹n 1992 - 1996 lµ æn ®Þnh vµ cã xu híng lªn gi¸ kh«ng hîp lý. §©y kh«ng ph¶i lµ mét kÕt qu¶ ®¸ng mõng, mµ Èn chøa nhiÒu vÊn ®Ò cÇn ®îc lµm râ. VND bÞ ®¸nh gi¸ cao ngµy cµng g©y nh÷ng tæn h¹i ®Õn n¨ng lùc c¹nh- tranh trong th¬ng m¹i quèc tÕ cña hµng hãa – dÞch vô ViÖt Nam. Nã kh«ng chØ k×m h·m xuÊt khÈu, khuyÕn khÝch nhËp khÈu, kÓ c¶ nhËp khÈu lËu, mµ cßn g©y søc Ðp lín ®èi víi c¸c ngµnh s¶n xuÊt trong níc nhÊt lµ c¸c ngµnh c«ng nghiÖp, n«ng nghiÖp s¶n xuÊt xuÊt khÈu vµ thay thÕ nhËp khÈu.
Thùc tr¹ng nµy kh«ng chØ lµm nh÷ng c©n ®èi bªn ngoµi mµ c¶ nh÷ng c©n ®èi bªn trong cña nÒn kinh tÕ cã xu híng ngµy mét xÊu ®i. Søc Ðp gi¶m gi¸ VND còng ngµy cµng lín, nhng chóng ta ®· kh«ng nhËn thÊy hÕt tÝnh nghiªm träng cña nã v× søc Ðp nµy kh«ng béc lé trong ®iÒu kiÖn hÖ thèng tµi chÝnh tiÒn tÖ cña ViÖt Nam ®ang ë trong qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi, ®îc nhµ níc kiÓm so¸t chÆt chÏ vµ vÉn cßn ®ãng cöa. Nh÷ng thµnh c«ng cña c«ng cuéc ®æi míi vµ viÖc nÒn kinh tÕ ®ang trªn ®µ t¨ng trëng còng phÇn nµo che khuÊt nh÷ng bÊt æn mµ qu¸ tr×nh t¨ng trëng nhanh t¹o ra. NhiÒu nhµ nghiªn cøu cho r»ng vÊn ®Ò lªn gi¸ kh«ng thùc tÕ cña ®ång VND trong thêi kú nµy cÇn ph¶i ®îc xem xÐt thËn träng vµ xö lý thÝch hîp. §Ó lµm ®îc ®iÒu ®ã cÇn ph¶i ph©n tÝch kü nh÷ng nguyªn nh©n cña sù lùa chän chÝnh s¸ch tû gi¸ hèi ®o¸i trong thêi kú 1992-1996 vµ tÝnh nghiªm träng cña nh÷ng hÖ qu¶ mµ nã g©y ra.
Nguyªn nh©n cña nh÷ng diÔn biÕn tû gi¸ hèi ®o¸i thêi kú 1992-1996:
Cã nhiÒu nguyªn nh©n dÉn ®Õn t×nh h×nh lªn gi¸ vµ sau ®ã v÷ng gi¸ cña VND trong thêi kú 1992-1997, nhng tríc hÕt ph¶i kÓ ®Õn c¸c nguyªn nh©n chñ yÕu sau:
a. Thêi kú nµy nguån cung øng USD vµ c¸c ngo¹i tÖ kh¸c vµo ViÖt Nam ®· t¨ng lªn nhanh chãng do ho¹t ®éng kinh tÕ ®èi ngo¹i cña ViÖt Nam ng._.u vùc nµy vÉn cßn rÊt lín. Tuy nhiªn, c¸c ng©n hµng kh«ng tËp trung ®îc l¬ng ngo¹i tÖ nµy do ngêi d©n khi cã nhu cÇu b¸n ngo¹i tÖ, ®Òu ®em b¸n trªn thÞ trêng tù do bëi lÏ tû gi¸ trªn thÞ trêng nµy cao h¬n trªn thÞ trêng chÝnh thøc, hoÆc do ngêi d©n gi÷ tiÒn ë nhµ kh«ng ®em göi t¹i ng©n hµng.
Râ rµng hiÖn nay nguån ngo¹i tÖ trªn thÞ trêng ®ang bÞ ph©n t¸n kh«ng tËp trung vµo hÖ thèng ng©n hµng ®Ó gãp phÇn ®iÒu hßa cung cÇu ngo¹i tÖ cho nÒn kinh tÕ, do vËy, trong thêi gian viÖc c¶i c¸ch l¹i chÝnh s¸ch vÒ tû gi¸ ®Ó kh¾c phôc t×nh tr¹ng nµy sÏ lµ mét vÊn ®Ò bøc xóc.
ThÞ trêng ngo¹i hèi vÉn cßn s¬ khai vµ cha thùc sù trë thµnh m«i trêng thóc ®Èy sù ph¸t triÓn cña ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu
ThÞ trêng ngo¹i hèi cã vai trß b«i tr¬n vµ thóc ®Èy ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu cña nÒn kinh tÕ. §èi víi nh÷ng nhµ xuÊt khÈu nhËn ®îc ngo¹i tÖ tõ xuÊt khÈu hµng hãa cho níc ngoµi, thêng ph¶i b¸n sè ngo¹i tÖ thu ®îc trªn thÞ trêng ngo¹i hèi (b¸n cho ng©n hµng) ®Ó nhËn néi tÖ, sau ®ã dïng sè néi tÖ thu ®îc ®Ó trang tr¶i c¸c chi phÝ ®Çu vµo cho xuÊt khÈu vµ h¹ch to¸n l·i kinh doanh. T¬ng tù, ®èi víi nh÷ng nhµ nhËp khÈu ph¶i chi tr¶ b»ng ngo¹i tÖ cho hµng hãa, thêng ph¶i dïng néi tÖ ®Ó mua ngo¹i tÖ trªn thÞ trêng ngo¹i hèi ®Ó thanh to¸n cho nhµ xuÊt khÈu níc ngoµi. Nh vËy, ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu cña mét quèc gia lu«n g¾n liÒn víi ho¹t ®éng cña thÞ trêng ngo¹i hèi; mét khi thÞ trêng ngo¹i hèi cã tÝnh thanh kho¶n cao, ho¹t ®éng hiÖu qu¶ vµ th«ng suèt sÏ kÝch thÝch ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu ph¸t triÓn. §èi víi c¸c níc ph¸t triÓn, ngoµi nh©n tè quan träng lµ æn ®Þnh gi¸ trÞ ®èi néi vµ ®èi ngo¹i cña ®ång néi tÖ, th× tÝnh thanh kho¶n cao cña thÞ trêng ngo¹i hèi còng cã vai trß quan träng gãp phÇn ph¸t triÓn ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu. §èi víi ViÖt Nam, do nÒn kinh tÕ ®ang trong qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi, thÞ trêng ngo¹i hèi cßn s¬ khai non trÎ, gi¸ trÞ ®ång VND cha thËt sù æn ®Þnh, tû gi¸ do Ng©n hµng nhµ níc Ên ®Þnh cha thËt sù linh ho¹t, th× sù ph¸t triÓn cña thÞ trêng ngo¹i hèi ViÖt Nam cha thùc sù t¹o mét m«i trêng thuËn lîi cho sù ph¸t triÓn cña ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu, thÓ hiÖn ë mét sè nÐt chÝnh nh sau:
- Doanh sè mua vµo cña c¸c Ng©n hµng th¬ng m¹i thêng lu«n thÊp h¬n kho¶n thu tõ xuÊt khÈu cña nÒn kinh tÕ. Theo íc tÝnh, trung b×nh tõ n¨m 1995 ®Õn 2001, hÖ thèng Ng©n hµng th¬ng m¹i míi chØ thu mua ®îc kho¶ng 60% doanh thu xuÊt khÈu.
- Doanh sè b¸n ra cña c¸c Ng©n hµng th¬ng m¹i còng thêng lu«n thÊp h¬n kho¶n chi cho nhËp khÈu cña nÒn kinh tÕ. Theo íc tÝnh, trung b×nh tõ n¨m 1995 ®Õn 2001, hÖ th«ng Ng©n hµng th¬ng m¹i míi chØ ®¸p øng ®îc kho¶ng 50% doanh sè chi cho nhËp khÈu.
- Tæng doanh sè mua b¸n ngo¹i tÖ cña c¸c Ng©n hµng th¬ng m¹i míi chØ chiÕm trung b×nh kho¶ng 55% tæng doanh sè xuÊt nhËp khÈu cña c¶ nÒn kinh tÕ.
- C¸c tæ chøc xuÊt nhËp khÈu thêng xuyªn duy tr× sè d ngo¹i tÖ cho ho¹t ®éng cña m×nh theo ph¬ng thøc “tù cung tù cÊp” víi mét tû lÖ lªn tíi 45%. Cô thÓ lµ, ®èi víi c¸c kho¶n thu ngo¹i tÖ tõ xuÊt khÈu, c¸c ®¬n vÞ kh«ng b¸n toµn bé cho Ng©n hµng th¬ng m¹i, mµ duy tr× ë d¹ng tiÒn göi ®Ó chi cho nhu cÇu nhËp khÈu cña m×nh.
Trªn thÕ giíi, doanh sè ho¹t ®éng trªn thÞ trêng ngo¹i hèi thêng lín h¬n gÊp nhiÒu lÇn doanh thu tõ ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu, qua ®ã cho thÊy tr×nh ®é ph¸t triÓn thÞ trêng ngo¹i hèi ViÖt Nam ®ang cßn rÊt s¬ khai, yÕu kÐm, cha t¹o ®îc m«i trêng thanh kho¶n vÒ ngo¹i tÖ, còng nh m«i trêng chu chuyÓn vèn nhanh chãng vµ hiÖu qu¶ nh»m n©ng cao hÖ sè sö dông vèn cña c¸c ®¬n vÞ xuÊt nhËp khÈu vµ cña c¶ nÒn kinh tÕ nh mét tæng thÓ.
Tû gi¸ giao dÞch thÞ trêng ngo¹i tÖ liªn ng©n hµng cha thÓ hiÖn ®îc vai trß ®iÒu tiÕt tû gi¸ cña m×nh
Tû träng doanh sè giao dÞch trªn thÞ trêng ngo¹i tÖ liªn ng©n hµng (TTNTLNH) lµ qu¸ thÊp, íc tÝnh chØ ®¹t trung b×nh 22,3% trªn tæng doanh sè giao dÞch trªn thÞ trêng ngo¹i hèi cña ViÖt Nam, trong kho ®ã trªn thÞ trêng ngo¹i hèi quèc tÕ tû träng nµy lªn tíi 85%. ChÝnh v× doanh sè giao dÞch trªn TTNTLNH quèc tÕ lín nh vËy, nªn khi nãi ®Õn thÞ trêng ngo¹i hèi ngêi ta nghÜ ngay ®Õn TTNTLNH; hay nãi c¸ch kh¸c TTNTLNH lµ trung t©m cña thÞ trêng ngo¹i hèi. ViÖc tû träng giao dÞch trªn TTNTLNH cña ViÖt Nam thÊp ph¶n ¸nh tr×nh ®é ph¸t triÓn s¬ khai cña thÞ trêng ngo¹i hèi nãi chung vµ TTNTLNH nãi riªng. Ngoµi ra, ë ViÖt Nam hiÖn nay, khi nãi ®Õn thÞ trêng ngo¹i tÖ nãi chung, ngêi ta thêng nghÜ ngay ®ã lµ thÞ trêng mua b¸n ngo¹i tÖ gi÷a c¸c ng©n hµng ®îc phÐp víi kh¸ch hµng lµ c¸c c«ng ty xuÊt nhËp khÈu, bªn c¹nh ®ã lµ thÞ trêng tù do mua b¸n ngo¹i tÖ gi÷a c¸c cöa hµng vµng víi c¸c thÓ nh©n.
Tû träng trªn TTNTLNH thÊp hµm ý r»ng c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i ho¹t ®éng ngo¹i hèi theo khuynh híng “tù cung, tù cÊp” lµ chÝnh, nghÜa lµ ngo¹i tÖ mua ®îc tõ kh¸ch hµng tríc hÕt lµ dïng ®Ó b¸n l¹i cho kh¸ch hµng cña m×nh, sè d thõa míi ®em ra b¸n trªn TTNTLNH; trong trêng hîp khan hiÕm ngo¹i tÖ c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i cã thÓ thùc hiÖn chÝnh s¸ch “dù tr÷ ngo¹i tÖ”, ®iÒu nµy khiÕn cho ho¹t ®éng cña TTNTLNH kh«ng ph¸t triÓn, ®ång thêi k×m h·m tèc ®é lu©n chuyÓn vèn, g©y thiÖt h¹i cho nÒn kinh tÕ nãi chung.
H¬n thÕ n÷a, TTNTLNH hiÖn thiÕu sù can thiÖp mét c¸ch linh ho¹t cña Ng©n hµng nhµ níc. ThÞ trêng ngo¹i tÖ ViÖt Nam cã lóc cung vît cÇu, nhng cã lóc cÇu l¹i vît cung. Trong c¶ hai trêng hîp, thÞ trêng dêng nh vÉn bÞ tï tóng. Bëi lÏ c¬ chÕ tû gi¸ trong nh÷ng n¨m qua mang nÆng tÝnh chØ ®¹o nªn kh«ng thÓ lµ c«ng cô ®iÒu chØnh cung cÇu, trong khi ®ã møc ®é can thiÖp cña Ng©n hµng nhµ níc dêng nh kh«ng ®¸ng kÓ vµ thêi ®iÓm can thiÖp thêng diÔn ra chËm. §iÒu nµy b¾t nguån tõ c¬ chÕ ®iÒu hµnh tû gi¸ vµ c¬ chÕ ®iÒu tiÕt thÞ trêng hiÖn vÉn cßn ë møc s¬ khai.
Do vËy, cã thÓ thÊy r»ng, ®Ó thÞ trêng ngo¹i hèi ViÖt Nam ph¸t huy ®îc vai trß tÝch cùc ®èi víi nÒn kinh tÕ, thóc ®Èy ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu, còng nh ph¸t triÓn héi nhËp quèc tÕ, chóng ta cÇn ph¶i chó träng hoµn thiÖn vµ ph¸t triÓn TTNTLNH ViÖt Nam.
mét sè gi¶i ph¸p hoµn thiÖn chÝnh s¸ch tû gi¸ nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ cña ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu cña ViÖt Nam
§èi víi ng©n hµng nhµ níc
Duy tr× chÝnh s¸ch tû gi¸ ®îc lùa chän vµ ®iÒu chØnh linh ho¹t
Thùc tiÔn ph¸t triÓn vµ lùa chän, ®iÒu hµnh chÝnh s¸ch tû gi¸ cña nhiÒu níc trong gÇn 30 n¨m qua kh¼ng ®Þnh kh«ng cã chÝnh s¸ch tû gi¸ nµo hiÖn nay ®îc xem lµ cã u thÕ tuyÖt ®èi. Mçi chÝnh s¸ch tû gi¸ hèi ®o¸i ®Òu cã nh÷ng ®iÓm m¹nh vµ ®iÓm yÕu nhÊt ®Þnh. Nhng kinh nghiÖm cña c¸c níc cho thÊy: mét chÝnh s¸ch tû gi¸ hèi ®o¸i ®îc sö dông uyÓn chuyÓn phï hîp víi ®iÒu kiÖn cña tõng giai ®o¹n sÏ cã nhiÒu t¸c ®éng tÝch cùc ®Õn qu¸ tr×nh t¨ng trëng vµ ph¸t triÓn.
XÐt trªn nhiÒu gãc ®é kh¸c nhau, viÖc xö lý chÝnh s¸ch tû gi¸ cña ViÖt Nam trong thêi gian gÇn ®©y lµ t¬ng ®èi hîp lý vµ do ®ã ®· cã nh÷ng ®ãng gãp tÝch cùc vµo qu¸ tr×nh t¨ng trëng. Tuy nhiªn, còng ph¶i nhËn thÊy r»ng viÖc ®iÒu chØnh tû gi¸ trong thêi gian qua cßn cã lóc chËm, bÞ ®éng vµ cha ®ñ møc. Trong ®iÒu kiÖn nÒn kinh tÕ míi më cöa tõng phÇn, nh÷ng h¹n chÕ nµy phÇn nµo ®· kh«ng ®îc bé lé vµ cha g©y ra nh÷ng hËu qu¶ nghiªm träng. Nhng nÕu tiÕp tôc ®Ó x¶y ra nh vËy trong t¬ng lai, khi ViÖt Nam ®· më cöa vµ héi nhËp m¹nh h¬n th× hËu qu¶ cña mét chÝnh s¸ch tû gi¸ kÐm linh ho¹t sÏ cã nguy c¬ lÊn ¸t nh÷ng t¸c ®éng tÝch cùc mµ mét chÝnh s¸ch tû gi¸ cè ®Þnh t¬ng ®èi t¹o ra.
Víi nÒn kinh tÕ ngµy mét héi nhËp m¹nh h¬n vµ yªu cÇu ph¶i ®iÒu chØnh l¹i c¬ cÊu xuÊt nhËp khÈu sang nh÷ng hµng hãa, dÞch vô cã ®é co gi·n lín h¬n trong t¬ng lai (hµng hãa cã chi phÝ kü thuËt vµ chÊt x¸m ngµy cµng cao), t«i cho r»ng ViÖt Nam cÇn ph¶i tiÕp tôc cã mét chÝnh s¸ch tû gi¸ hèi ®o¸i ®îc lùa chän vµ ®iÒu chØnh linh ho¹t h¬n. Cuéc khñng ho¶ng tµi chÝnh tiÒn tÖ võa qua ®· cho thÊy r»ng mét chÝnh s¸ch tû gi¸ ®îc xö lý linh ho¹t sÏ cã kh¶ n¨ng gi¶m sãc cho nÒn kinh tÕ tèt h¬n lµ mét chÝnh s¸ch tû gi¸ ®iÒu hµnh mét c¸ch cøng nh¾c.
Trong khu«n khæ c¬ chÕ tû gi¸ hiÖn hµnh, Ng©n hµng nhµ níc cÇn t¨ng tÝnh linh ho¹t cña tû gi¸ h¬n b»ng c¸ch t¨ng møc dao ®éng cho phÐp hµng ngµy. Tuy nhiªn, do tû gi¸ lµ mét nh©n tè rÊt nh¹y c¶m, nªn viÖc ®iÒu chØnh nµy ph¶i diÔn ra theo tõng giai ®o¹n, cã thÓ lµ:
- Tríc m¾t, cã thÓ níi ngay biªn ®é tõ møc 0,25% hiÖn nµy lªn 0,4%. §iÒu nµy cã hai t¸c dông: thø nhÊt, t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i yÕt gi¸ c¹nh tranh; thø hai, nh lµ biÖn ph¸p th¨m dß møc ®é kh¸ch quan cña tû gi¸. Sau khi níi láng biªn ®é tû gi¸, nÕu:
+ ThÞ trêng kh«ng sö dông hÕt biªn ®é cho phÐp, ®iÒu nµy hµm ý tû gi¸ hiÖn t¹i ®· ph¶n ¸nh t¬ng ®èi kh¸ch quan quan hÖ cung cÇu ngo¹i tÖ trªn thÞ trêng ngo¹i hèi; trªn c¬ së ®ã Ng©n hµng nhµ níc cã thÓ tiÕp tôc níi réng biªn ®é lªn møc cao h¬n (vÝ dô ±0,5%)
+ ThÞ trêng ngay lËp tøc sö dông hÕt biªn ®é cho phÐp, ®iÒu nµy hµm ý tû gi¸ hiÖn t¹i lµ qu¸ thÊp so víi tû gi¸ c©n b»ng, ®Ó rót ng¾n kho¶ng c¸ch, Ng©n hµng nhµ níc tiÕn hµnh ®iÒu chØnh t¨ng dÇn tû gi¸ mét c¸ch hîp lý mµ kh«ng g©y ra x¸o trén lín.
- VÒ l©u dµi, Ng©n hµng nhµ níc nªn chuyÓn híng sö dông m¹nh c«ng cô l·i suÊt ®Ó ®iÒu tiÕt thÞ trêng ngo¹i tÖ.
x¸c lËp mét tû gi¸ hèi ®o¸i cña vnd cã tÝnh chÊt c¹nh tranh nh»m khuyÕn khÝch xuÊt khÈu
Kinh nghiÖm nhiÒu níc trªn thÕ giíi còng nh chÝnh thùc tÕ cña ViÖt Nam chøng minh r»ng: qu¸ tr×nh t¨ng trëng vµ ph¸t triÓn kinh tÕ bÒn v÷ng trong ®iÒu kiÖn nÒn kinh tÕ vµ thÞ trêng tµi chÝnh - tiÒn tÖ ngµy cµng quèc tÕ hãa hiÖn nay, kh«ng thÓ kh«ng tÝnh ®Õn vµ tranh thñ nh÷ng lîi Ých to lín tõ th¬ng m¹i vµ ph©n c«ng lao ®éng quèc tÕ (liªn quan trùc tiÕp ®Õn xuÊt nhËp khÈu vµ ®Çu t quèc tÕ). Nh÷ng thµnh c«ng vµ c¶ nh÷ng thÊt b¹i cña c¸c níc thùc hiÖn qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp hãa ®Òu x¸c nhËn tÝnh h÷u hiÖu trong viÖc thùc hiÖn m« h×nh ph¸t triÓn cã ®Þnh híng vµo xuÊt khÈu. Vµ nh÷ng thµnh tùu cña nÒn kinh tÕ ViÖt Nam trong thêi gian qua còng cã sù ®ãng gãp quan träng cña chiÕn lîc vµ m« h×nh nµy.
Do vËy, ViÖt Nam cÇn ph¶i tiÕp tôc ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch tû gi¸ hèi ®o¸i trªn c¬ së khuyÕn khÝch xuÊt khÈu, lÊy sù t¨ng trëng cña xuÊt khÈu lµm mét trong nh÷ng ®éng lùc quan träng thóc ®Èy qu¸ tr×nh t¨ng trëng. Mét chÝnh s¸ch tû gi¸ khuyÕn khÝch xuÊt khÈu lµ chÝnh s¸ch tû gi¸ ®îc ®iÒu chØnh nh»m b¶o ®¶m lîi Ých cña nhµ xuÊt khÈu, cã nghÜa lµ ph¶i duy tr× tû gi¸ hèi ®o¸i sao cho nh÷ng ngêi cung cÊp hµng hãa - dÞch vô trong níc cã l·i khi b¸n s¶n phÈm cña hä trªn thÞ trêng thÕ giíi.
H¬n thÕ n÷a, mét chÝnh s¸ch tû gi¸ khuyÕn khÝch xuÊt khÈu cßn ph¶i ®¶m b¶o n©ng cao ®îc hiÖu qu¶ cña ho¹t ®éng xuÊt khÈu. Ho¹t ®éng xuÊt khÈu chØ ®em l¹i hiÖu qu¶ cao nhÊt cho nÒn kinh tÕ khi nã cho phÐp khai th¸c tèt nhÊt nh÷ng lîi thÕ so s¸nh cña ®Êt níc. VÒ nguyªn t¾c, hiÖu qu¶ thu ®îc tõ xuÊt khÈu sÏ cµng cao nÕu chóng ta xuÊt khÈu ®îc nh÷ng ngµnh hµng vµ s¶n xuÊt chñ yÕu dùa trªn sù khai th¸c, thu hót vµ sö dông nhiÒu nhÊt nh÷ng yÕu tè s¶n xuÊt t¬ng ®èi dåi dµo trong níc. §iÒu nµy ®îc nhËn biÕt ®óng ®¾n khi gi¸ c¶ t¬ng ®èi cña c¸c yÕu tè s¶n xuÊt ph¶n ¸nh ®Èy ®ñ tÝnh khan hiÕm hay dåi dµo cña chóng. Lµ mét níc mµ nguån lùc vèn lµ t¬ng ®èi khan hiÕm, cßn nguån lùc lao ®éng lµ t¬ng ®èi s½n cã th× gi¸ cña nguån lùc vèn ph¶i t¬ng ®èi ®¾t h¬n so víi gi¸ cña nguån lùc lao ®éng (tiÒn l¬ng). ChÝnh tÝn hiÖu gi¸ c¶ sÏ cã nh÷ng híng dÉn ®óng ®¾n vµ ¶nh hëng tÝch cùc ®Õn viÖc lùa chän c«ng nghÖ vµ c¬ cÊu s¶n xuÊt. Víi t c¸ch lµ mét lo¹i gi¸, mµ l¹i lµ mét lo¹i gi¸ cã ¶nh hëng quan träng trong nÒn kinh tÕ, tû gi¸ hèi ®o¸i kh«ng thÓ lµ mét ngo¹i lÖ.
ë mét níc cßn ®ang chËm ph¸t triÓn nh ViÖt Nam, ngo¹i tÖ kh«ng nh÷ng lµ mét nguån lùc khan hiÕm mµ cßn khã kiÕm. V× vËy, theo nguyªn t¾c thÞ trêng, gi¸ c¶ cña nã sÏ ph¶i cao. NÕu ngîc l¹i, sù ph©n bæ ngo¹i tÖ sÏ bÞ dÉn d¾t sai l¹c vµ hiÖu qu¶ sö dông chóng sÏ thÊp. Gi¸ ngo¹i tÖ rÎ sÏ kÝch thÝch sù l·ng phÝ ngo¹i tÖ kh«ng chØ trong tiªu dïng mµ c¶ trong s¶n xuÊt. Khi ®ã, m¸y mãc, thiÕt bÞ vµ vËt t níc ngoµi ®îc khuyÕn khÝch nhËp khÈu nhiÒu h¬n nhng lµ thiªn vÒ nhËp khÈu c¸c c«ng nghÖ sö dông nhiÒu vèn thay v× nhËp khÈu c¸c c«ng nghÖ cho phÐp khai th¸c nh÷ng nguån lùc mµ ®Êt níc cã s½n nh nguyªn t¾c lîi thÕ so s¸nh ®ßi hái.
Mét vÊn ®Ò kh¸c n÷a mµ chÝnh s¸ch tû gi¸ hèi ®o¸i khuyÕn khÝch xuÊt khÈu ®ßi hái lµ nã kh«ng chØ khai th¸c nh÷ng ngµnh hµng cã lîi thÕ tríc m¾t, ng¾n h¹n, mµ cßn ph¶i ®¶m b¶o khai th¸c nh÷ng lîi thÕ cña nÒn kinh tÕ trong t¬ng lai, dµi h¹n. Nh vËy, chÝnh s¸ch tû gi¸ cã lîi cho xuÊt khÈu kh«ng ®¬n gi¶n lµ møc tû gi¸ võa ®ñ khuyÕn khÝch mét vµi ngµnh xuÊt khÈu riªng biÖt, cã thuËn lîi ®Æc biÖt nhng l¹i cã Ýt mèi liªn hÖ trë l¹i ®èi víi c¸c khu vùc kh¸c trong nÒn kinh tÕ. Tû gi¸ cÇn ph¶i ®îc duy tr× cã lîi tríc hÕt cho nh÷ng ngµnh xuÊt khÈu mµ qu¸ tr×nh s¶n xuÊt cã kh¶ n¨ng thu hót vµ sö dông nhiÒu nhÊt c¸c nguån lùc kh¸ dåi dµo vµ cã lîi thÕ so s¸nh l©u dµi cña ®Êt níc.
V× vËy, viÖc tiÕn tíi x¸c lËp mét tû gi¸ hèi ®o¸i cña VND tÝnh chÊt c¹nh tranh hiÖn nay lµ mét ®iÒu cÇn thiÕt, hîp lý vµ kh«ng thÓ kh¸c ®îc nh»m thóc ®Èy xuÊt khÈu, h¹n chÕ sù trµn ngËp cña nh÷ng hµng hãa nhËp khÈu rÎ tiÒn, khuyÕn khÝch viÖc lËp kÕ ho¹ch vµ kiÓm so¸t tµi chÝnh hîp lý cho mäi kho¶n vay níc ngoµi sao cho nguån lùc quý hiÕm vµ ®¾t gi¸ nµy ®îc sö dông tiÕt kiÖm vµ cã hiÖu qu¶.
Hoµn thiÖn vµ ph¸t triÓn thÞ trêng ngo¹i tÖ liªn ng©n hµng
Nh phÇn trªn ®· ph©n tÝch, ë c¸c nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn, thÞ trêng ngo¹i tÖ liªn ng©n hµng ho¹t ®éng hiÖu qu¶, doanh sè giao dÞch trªn thÞ trêng nµy chiÕm tíi 85%, do ®ã, tû gi¸ liªn ng©n hµng lu«n lµ tû gi¸ c¬ b¶n vµ ®Æc trng cho quan hÖ cung cÇu ngo¹i tÖ cña c¶ nÒn kinh tÕ. §èi víi ViÖt Nam, do tr×nh ®é thÞ trêng cßn s¬ khai, l¹i bÞ rµng buéc bëi nhiÒu yÕu tè can thiÖp hµnh chÝnh, do ®ã doanh sè giao dÞch trªn thÞ trêng ngo¹i tÖ liªn ng©n hµng míi chØ chiÕm tû lÖ vµo kho¶ng 15 - 20%, chÝnh v× vËy, thÞ trêng ngo¹i tÖ liªn ng©n hµng míi chØ ®ãng vai trß thø yÕu, do ®ã, tû gi¸ giao dÞch b×nh qu©n trªn thÞ trêng nµy cha thÓ lµ tû gi¸ c¬ b¶n vµ ®Æc trng cho c¶ nÒn kinh tÕ. §Ó cã thÞ trêng ngo¹i tÖ liªn ng©n hµng ho¹t ®éng hiÖu qu¶ ë ViÖt Nam, cÇn ph¶i thùc hiÖn c¸c gi¶i ph¸p sau:
- Thùc hiÖn vai trß cña Ng©n hµng nhµ níc lµ ngêi mua b¸n cuèi cïng trªn thÞ trêng ngo¹i hèi: hiÖn t¹i, do tû gi¸ cha thùc sù lµm ®îc chøc n¨ng ®iÒu tiÕt cung cÇu th× vai trß híng dÉn ®iÒu tiÕt cña Ng©n hµng nhµ níc cÇn ®îc thÓ hiÖn th«ng qua viÖc mua b¸n ngo¹i tÖ cuèi cïng trªn thÞ trêng ngo¹i hèi; ngoµi ra, Ng©n hµng nhµ níc cÇn tham gia vµ thùc hiÖn c¸c nghiÖp vô kinh doanh ngo¹i tÖ kú h¹n, ho¸n ®æi ®óng nh quy ®Þnh trong quy chÕ nh»m t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i tham gia tÝch cùc h¬n vµo thÞ trêng ngo¹i hèi.
- ViÖc can thiÖp cña Ng©n hµng nhµ níc cÇn ph¶i diÔn ra kÞp thêi víi quy m« thÝch hîp, cã nh vËy th× thÞ trêng ho¹t ®éng míi th«ng suèt. Mét khi Ng©n hµng nhµ níc kh«ng tiÕn hµnh can thiÖp hoÆc can thiÖp diÔn ra chËm hoÆc quy m« can thiÖp kh«ng thÝch hîp sÏ lµm ph¸t sinh t©m lý rôt rÌ, ngãng ®îi, khiÕn cho thÞ trêng r¬i vµo t×nh tr¹ng trÇm l¾ng, kÝch thÝch ®Çu c¬ vµ g©y ¸p lùc lªn tû gi¸. §iÒu cÇn lu ý r»ng, sù can thiÖp cña Ng©n hµng nhµ níc ¶nh hëng lªn thÞ trêng ngo¹i hèi lín h¬n nhiÒu so víi quy m« can thiÖp cña chÝnh nã. Nh vËy, chØ cÇn mét ®éng th¸i kh«n ngoan thÝch hîp cña Ng©n hµng nhµ níc còng ®ñ ®Ó thÞ trêng tiÕp tôc ho¹t ®éng th«ng suèt vµ hiÖu qu¶.
- TiÕn hµnh thiÕt lËp thÞ trêng ngo¹i tÖ liªn ng©n hµng theo m« h×nh tæ chøc kÐp, bao gåm thÞ trêng ngo¹i tÖ liªn ng©n hµng trùc tiÕp gi÷a ng©n hµng vµ thÞ trêng gi¸n tiÕp qua m«i giíi.
- Hiªn nay, ®· cã 60 thµnh viªn ®îc c«ng nhËn lµ thµnh viªn thÞ trêng ngo¹i tÖ liªn ng©n hµng, nhng sè thµnh viªn tham gia tÝch cùc th× rÊt h¹n chÕ, ®iÒu nµy khiÕn thÞ trêng ho¹t ®éng trÇm l¾ng. H¬n n÷a giao dÞch trªn thÞ trêng nµy lu«n diÔn ra mét chiÒu, nghÜa lµ mét sè ng©n hµng th× chuyªn ®i b¸n, sè kh¸c chuyªn ®i mua, ®iÒu nµy khiÕn cho thÞ trêng ngo¹i tÖ liªn ng©n hµng mÊt ®i tÝnh ®Æc thï cña nã. §Ó kh¾c phôc h¹n chÕ nµy, mét mÆt cÇn më réng sè lîng thµnh viªn, mÆt kh¸c cÇn t¹o ra m«i trêng vµ ®iÒu kiÖn ®Ó c¸c thµnh viªn tham gia thÞ trêng tÝch cùc h¬n.
- Ngoµi nh÷ng vÊn ®Ò c¨n b¶n nªu trªn, th× viÖc hoµn thiÖn quy chÕ giao dÞch, hiÖn ®¹i hãa kh©u thanh to¸n, trang bÞ c«ng nghÖ th«ng tin tiªn tiÕn, n©ng cao tr×nh ®é vµ kü n¨ng kinh doanh cho c¸n bé … còng cÇn ®îc xem xÐt.
- Nghiªn cøu h×nh thµnh HiÖp héi nh÷ng nhµ kinh doanh ngo¹i hèi ViÖt Nam.
§èi víi ng©n hµng th¬ng m¹i
Ph¶n ¸nh trung thùc, kÞp thêi c¸c th«ng tin vÒ viÖc thùc hiÖn chÝnh s¸ch tû gi¸ cña Ng©n hµng nhµ níc
C«ng t¸c th«ng tin b¸o c¸o cÇn ®îc tiÕn hµnh nghiªm tóc, chÊt lîng h¬n, kh«ng ®îc lµm qua loa mét c¸ch h×nh thøc. NÕu Ng©n hµng nhµ níc kh«ng nhËn ®îc kÞp thêi c¸c th«ng tin trung thùc vÒ thÞ trêng (mµ c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i lµ mét kªnh th«ng tin) th× kh«ng thÓ ®iÒu hµnh tèt c«ng t¸c tû gi¸. §ång thêi th«ng qua c«ng t¸c nµy, b¶n th©n c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i còng tù trang bÞ kiÕn thøc, th«ng tin cho m×nh. C¸c th«ng tin bÞ ph¶n ¸nh sai dÏ dÉn ®Õn nh÷ng hËu qu¶ kh«ng lêng. CÇn tr¸nh c¸c trêng hîp do ch¹y theo lîi nhuËn, hoÆc do ph©n tÝch kh«ng ®óng t×nh h×nh, c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i ®«i khi cã ho¹t ®éng bao che cho mét sè viÖc lµm vi ph¹m chÝnh s¸ch tû gi¸ hoÆc yªu cÇu Ng©n hµng nhµ níc can thiÖp vµo cung cÇu cha ®Õn møc c¨ng th¼ng, kh«ng chê ph¶n øng thùc sù cña thÞ trêng; hoÆc ng©n hµng ph¶n ¸nh t×nh h×nh thÞ trêng kh«ng ®óng thùc tÕ thêi ®iÓm cÊp trªn muèn th¨m dß, khiÕn c¸c th«ng tin bÞ sai lÖch, kh«ng cã t¸c dông t vÊn cÊp qu¶n lý.
Tæ chøc thùc hiÖn tèt c«ng t¸c ph©n tÝch, dù ®o¸n tû gi¸
§Ó thùc hiÖn tèt chÝnh s¸ch tû gi¸ còng nh h¹n chÕ nh÷ng rñi ro cho b¶n th©n ng©n hµng vµ cho doanh nghiÖp xuÊt nhËp khÈu do sù lªn xuèng cña tû gi¸, c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i cÇn tæ chøc thùc hiÖn tèt c«ng t¸c ph©n tÝch, dù ®o¸n tû gi¸. Th«ng qua tÝn hiÖu cña thÞ trêng nh cung cÇu ngo¹i tÖ, ¸p lùc lªn gi¸, xuèng gi¸ ®èi víi VND, nhu cÇu thanh to¸n ngo¹i tÖ, t×nh h×nh thÞ trêng, h¹n ng¹ch, tèc ®é t¨ng trëng xuÊt nhËp khÈu, gi¸ c¶ trong níc vµ quèc tÕ, chÝnh s¸ch cña nhµ níc… tõ ®ã cã thÓ ph©n tÝch dù ®o¸n xu híng t¨ng, gi¶m cña tû gi¸.
Trang bÞ c¸c ®iÒu kiÖn vÒ th«ng tin, thanh to¸n
§Ó ho¹t ®éng kinh doanh mua b¸n ngo¹i tÖ diÔn ra nhanh chãng vµ thuËn lîi, c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i cÇn trang bÞ tèt c¸c ®iÒu kiÖn vÒ th«ng tin, thanh to¸n cho m×nh, ®«i khi c¶ cho doanh nghiÖp xuÊt nhËp khÈu. C¸c ®iÒu kiÖn ®ã bao gåm kiÕn thøc c¬ b¶n cho c¸n bé, nh©n viªn kinh doanh ngo¹i tÖ, nh©n viªn thanh to¸n… vµ ®iÒu kiÖn kü thuËt vËt chÊt nh m¹ng thanh to¸n viÔn th«ng, khãa code giao dÞch, …
Më réng c¸c h×nh thøc tµi trî, dÞch vô cho c¸c doanh nghiÖp xuÊt nhËp khÈu
Më réng c¸c h×nh thøc tµi trî, dÞch vô cho c¸c doanh nghiÖp xuÊt nhËp khÈu, tríc hÕt gióp cñng cè vµ t¨ng thÞ phÇn cña ng©n hµng th¬ng m¹i. C¸c nghiÖp vô ®îc ®a d¹ng sÏ t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho c¸c doanh nghiÖp xuÊt nhËp khÈu lùa chän c¸c dÞch vô thÝch hîp víi t×nh h×nh ho¹t ®éng cña m×nh (nh h×nh thøc chiÕt khÊu chøng tõ cã gi¸, thêng víi bé chøng tõ hµng xuÊt, lµm t¨ng tÝnh lu©n chuyÓn cña ®ång vèn). T vÊn cho kh¸ch hµng sö dông c¸c dÞch vô ng©n hµng kh¸c nh mua b¸n ngo¹i tÖ cã kú h¹n, ho¸n ®æi, … ®Ó phßng tr¸nh rñi ro hèi ®o¸i cho c¸c doanh nghiÖp xuÊt nhËp khÈu; gi¶m l·i suÊt cho vay ®èi víi s¶n xuÊt vµ kinh doanh hµng hãa xuÊt khÈu vµ nhËp khÈu, më réng cho vay xuÊt khÈu b»ng ngo¹i tÖ ®èi víi c¶ doanh nghiÖp xuÊt khÈu, t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c doanh nghiÖp lµm ¨n cã hiÖu qu¶, thu nhiÒu ngo¹i tÖ vÒ cho ®Êt níc.
N©ng cao tr×nh ®é chuyªn m«n, ngo¹i ng÷ cña c¸n bé
Trong bèi c¶nh héi nhËp kinh tÕ thÕ giíi vµ khu vùc, n¨ng lùc cña tõng ng©n hµng th¬ng m¹i hiÖn nay cÇn ph¶i ®îc n©ng cao mét c¸ch c¬ b¶n. Ngoµi c¸c yÕu tè vèn, kü thuËt c«ng nghÖ, yÕu tè con ngêi ®ãng vai trß quan träng hµng ®Çu trong viÖc thùc hiÖn c¸c chÝnh s¸ch còng nh trong ho¹t ®éng kinh doanh cña m×nh. HiÖn nay, nh×n chung mÆt b»ng kiÕn thøc cña c¸n bé ng©n hµng th¬ng m¹i ®· ®îc n©ng cao mét bíc, song vÉn cha ®¸p øng ®îc víi t×nh h×nh míi, c¸n bé cò cha theo kÞp c¸i míi, c¸n bé míi ®îc tuyÓn chän t¬ng ®èi kü cµng nhng l¹i thiÕu kinh nghiÖm qu¶n lý… V× vËy, c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i cÇn ph¶i cã mét chiÕn lîc ®µo t¹o vµ ®µo t¹o l¹i ®éi ngò c¸n bé cña m×nh cho tinh th«ng nghiÖp vô vµ ngo¹i ng÷.
§èi víi c¸c doanh nghiÖp xuÊt nhËp khÈu
N©ng cao tr×nh ®é nghiÖp vô cña c¸n bé lµm c«ng t¸c kinh doanh
§éi ngò c¸n bé lµm c«ng t¸c kinh doanh xuÊt nhËp khÈu cÇn cã ®ñ n¨ng lùc ®Ó t×m hiÓu mét c¸ch râ rµng, chÝnh x¸c vµ kÞp thêi c¬ cÊu, qui m«, nhu cÇu cña thÞ trêng quèc tÕ, vµ kh¶ n¨ng ®¸p øng cña nÒn s¶n xuÊt trong níc; ph¶i n¾m b¾t ®îc chÝnh x¸c mäi th«ng tin vÒ sù thay ®æi nhu cÇu vµ gi¸ c¶ thÞ trêng, nh÷ng nguyªn nh©n g©y nªn sù thay ®æi ®ã (nh diÔn biÕn chÝnh trÞ, tµi chÝnh, tiÒn tÖ… sù thay ®æi chÝnh s¸ch cña ChÝnh phñ kÓ c¶ ChÝnh phñ cña mét quèc gia nµo ®ã trªn thÕ giíi …) ®Ó cung cÊp cho l·nh ®¹o kÞp thêi xö lý tríc khi vÊn ®Ò vît khái tÇm kiÓm so¸t cña mét doanh nghiÖp.
Nh vËy, tríc tiªn c¸n bé lµm c«ng t¸c xuÊt nhËp khÈu ph¶i lµ nh÷ng ngêi giái chuyªn m«n, nghiÖp vô ë vÞ trÝ ho¹t ®éng cña m×nh, ®ång thêi ph¶i giái ngo¹i ng÷. Lu«n rÌn luyÖn thãi quen theo dâi, ghi nhËn, nghiªn cøu ph©n tÝch c¸c th«ng tin cã liªn quan tíi s¶n phÈm vµ dÞch vô m×nh kinh doanh, thÞ trêng môc tiªu, gi¸ c¶ trªn thÞ trêng thÕ giíi, tû gi¸ cña VND ®èi víi c¸c ®ång tiÒn cña c¸c b¹n hµng chñ yÕu… ®ång thêi ph¶i n¾m ®îc kü n¨ng sö dông mét sè ph¬ng tiÖn ph©n tÝch th«ng tin vµ truyÒn th«ng tin hiÖn ®¹i nh m¸y tÝnh, fax, … ®Ó n©ng cao kh¶ n¨ng ph©n tÝch chÝnh x¸c vµ kÞp thêi.
Nguyªn lý chung ®èi víi thÞ trêng lµ nhu cÇu thÞ trêng phô thuéc vµo gi¸ c¶ vµ chÊt lîng hµng hãa vµ dÞch vô. Khi chÊt lîng t¬ng ®¬ng, nh÷ng s¶n phÈm rÎ h¬n sÏ ®îc lùa chän. V× vËy, doanh nghiÖp xuÊt nhËp khÈu ph¶i cã ®îc nh÷ng c¸n bé kÕ to¸n tµi chÝnh giái, cã thÓ t×m ra ®îc nh÷ng ph¬ng ¸n chi phÝ thÊp cho s¶n phÈm hoÆc dÞch vô cña doanh nghiÖp trªn thÞ trêng môc tiªu.
N¨ng ®éng vËn dông c¸c c«ng cô phßng tr¸nh rñi ro trong thanh to¸n quèc tÕ.
Trong mÊy thËp kû nay, thÞ trêng tµi chÝnh ph¸t triÓn rÊt m¹nh, cung cÊp nhiÒu c«ng cô phßng tr¸nh rñi ro cho c¸c doanh nghiÖp liªn quan ®Õn thanh to¸n ®èi ngo¹i. T¹i ViÖt Nam, Ng©n hµng nhµ níc ®· ®a ra qui chÕ vÒ mua b¸n ngo¹i tÖ kú h¹n, ho¸n ®æi, … nhng cha ®îc ®ãn nhËn vµ vËn dông tèt. Ngoµi mét sè nguyªn nh©n thuéc vÒ Ng©n hµng nhµ níc, ng©n hµng th¬ng m¹i vµ thÞ trêng ngo¹i hèi cßn s¬ khai, th× nh÷ng nghiÖp vô nµy hiÖn vÉn cha ph¸t triÓn cßn lµ do c¸c doanh nghiÖp xuÊt nhËp khÈu cha thùc sù tham gia vËn dông c¸c c«ng cô phßng trµnh rñi ro cho b¶n th©n.
C«ng cô mua b¸n kú h¹n:
§èi víi ViÖt Nam ®Ó n©ng cao hiÖu qu¶ ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu, tríc hÕt c¸c doanh nghiÖp cÇn ph¶i quan t©m chÊt lîng hµng hãa ®Ó c¹nh tranh, khai th¸c lîi thÕ so s¸nh, ph¸t triÓn thÞ trêng tiÒm n¨ng… Bªn c¹nh ®ã lµ chñ ®éng vËn dông c¸c c«ng cô phßng tr¸nh rñi ro trong thanh to¸n quèc tÕ. Trªn thÕ giíi, c¸c gi¸m ®èc tµi chÝnh cña c¸c doanh nghiÖp xuÊt nhËp khÈu, ®Çu t níc ngoµi ®· sö dông thÞ trêng kú h¹n ngµy cµng t¨ng vµ kh«ng kh¸c g× so víi viÖc sö dông thÞ trêng giao ngay v× giao dÞch kú h¹n rÊt hiÖu qu¶ trong viÖc phßng ngõa rñi ro tû gi¸ ®èi víi c¸c c«ng ty khi tham gia xuÊt khÈu, nhËp khÈu, vay nî níc ngoµi hay thùc hiÖn ®Çu t níc ngoµi.
Giao dÞch kú h¹n lµ giao dÞch cã ngµy gi¸ trÞ (ngµy thanh to¸n) xa h¬n ngµy gi¸ trÞ giao ngay. V× vËy, tû gi¸ kú h¹n lµ tû gi¸ ®îc tháa thuËn ngay tõ ngµy h«m nay ®Ó lµm c¬ së cho viÖc trao ®æi tiÒn tÖ t¹i mét ngµy x¸c ®Þnh trong t¬ng lai, chÝnh v× vËy mµ nã bÞ chi phèi bëi tû gi¸ giao ngay vµ l·i suÊt cña hai ®ång tiÒn.
Do ®ã, hîp ®ång kú h¹n ®îc coi nh mét c«ng cô ®Ó mua hay b¸n mét sè lîng ngo¹i tÖ nhÊt ®Þnh, víi mét tû gi¸ nhÊt ®Þnh t¹i mét thêi ®iÓm nhÊt ®Þnh trong t¬ng lai.
C¸c doanh nghiÖp xuÊt nhËp khÈu ph¶i cã chiÕn lîc b¶o hiÓm c¸c kho¶n thanh to¸n nhËp khÈu cho níc ngoµi, vËn dông c«ng cô mua b¸n ngo¹i tÖ kú h¹n ®Ó kh«ng ph¶i ®èi mÆt rñi ro tû gi¸ do ®· cam kÕt thanh to¸n cho nhµ xuÊt khÈu n¬c ngoµi mét lîng ngo¹i tÖ x¸c ®Þnh khi ®Õn h¹n thanh to¸n cho dï tû gi¸ giao ngay vµo thêi ®iÓm ®Õn h¹n cã biÕn ®éng nh thÕ nµo, còng nh hä còng ph¶i cã chiÕn lîc b¶o hiÓm c¸c kho¶n thu xuÊt khÈu b»ng c¸ch b¸n kú h¹n kho¶n tiÒn xuÊt khÈu sÏ thu ®îc trong t¬ng lai. Khi ®· tù b¶o hiÓm nhµ xuÊt nhËp khÈu biÕt ch¾c ch¾n sè lîi nhuËn thu ®îc trong t¬ng lai lµ cè ®Þnh kh«ng bÞ ¶nh hëng do tû gi¸ lªn hay xuèng.
C«ng cô nghiÖp cô ho¸n ®æi ngo¹i tÖ:
Kinh nghiÖm c¸c níc kh¸c lµ doanh nghiÖp xuÊt nhËp khÈu thêng sö dông nghiÖp vô ho¸n ®æi ngo¹i tÖ ®Ó tr¸nh rñi ro tû gi¸ còng nh sö dông vèn cña m×nh mét c¸ch h÷u Ých h¬n. NghiÖp vô ho¸n ®æi ngo¹i tÖ liªn quan ®Õn viÖc mua vµ b¸n ®ång thêi mét ®ång tiÒn víi mét ®ång tiÒn kh¸c vµo c¸c thêi ®iÓm gi¸ trÞ kh¸c nhau.
NghiÖp vô ho¸n ®æi ngo¹i tÖ cho phÐp doanh nghiÖp xuÊt nhËp khÈu (kÓ c¶ ng©n hµng th¬ng m¹i) sö dông sè tiÒn göi b»ng ngo¹i tÖ (hoÆc VND) t¹m thêi nhµn rçi ®Ó t¹o ra vèn b»ng VND (hoÆc b»ng ngo¹i tÖ) ®Ó sö dông khi cÇn thiÕt.
Ngoµi ra c¸c doanh nghiÖp cßn ph¶i lu ý r»ng cÇn cã c¸c chiÕn lîc b¶o hiÓm nh÷ng kho¶n vay b»ng ngo¹i tÖ hay nh÷ng kho¶n ®Çu t b»ng ngo¹i tÖ … ®Ó ®¶m b¶o cho hiÖu qu¶ trong s¶n xuÊt vµ kinh doanh cña doanh nghiÖp.
---------------------
KÕt luËn
Cïng víi xu híng toµn cÇu hãa vµ tù do hãa kinh tÕ ngµy cµng gia t¨ng, sù héi nhËp quèc tÕ cña mçi quèc gia lµ mét qui luËt kh¸ch quan, mét xu thÕ tÊt yÕu cña thêi ®¹i. Trong qu¸ tr×nh héi nhËp ®ã, nh÷ng thuËn lîi vµ khã kh¨n, nh÷ng thêi c¬ vµ th¸ch thøc ®an xen phøc t¹p vµ s½n sµng chuyÓn hãa cho nhau, ®ßi hái mçi níc ph¶i tù kh«ng ngõng n©ng cao n¨ng lùc nhËn thøc vµ hoµn thiÖn c¸c chÝnh s¸ch sao cho thÝch øng víi ®iÒu kiÖn míi.
ChÝnh s¸ch tû gi¸ ngµy cµng cã vai trß quan träng trong nÒn kinh tÕ vËn hµnh theo c¬ chÕ thÞ trêng më, nã cã liªn quan ®Õn c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ kh¸c vµ ®ãng vai trß nh lµ mét c«ng cô cã hiÖu lùc vµ cã hiÖu qu¶ trong viÖc t¸c ®éng ®Õn c¸c quan hÖ kinh tÕ ®èi ngo¹i cña mçi níc ®ång thêi nã còng lµ yÕu tè rÊt quan träng trong chÝnh s¸ch tiÒn tÖ quèc gia. Trong thêi gian qua, chÝnh s¸ch tû gi¸ cña ViÖt Nam ®· cã nhiÒu ®æi míi theo híng tÝch cùc, ®¸p øng ®îc nh÷ng yªu cÇu chung cña qu¸ tr×nh héi nhËp vµ chuyÓn ®æi cña níc ta. ChÝnh s¸ch tû gi¸ hîp lý cña ViÖt Nam trong giai ®o¹n hiÖn nay ph¶i lÊy thíc ®o lµ sù æn ®Þnh trong kinh tÕ ®èi néi vµ t¨ng trëng trong kinh tÕ ®èi ngo¹i lµm tiªu chuÈn ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶. Yªu cÇu ®Æt ra ®èi c¸c nhµ ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch tû gi¸ lµ ph¶i rÊt thËn träng trong c«ng t¸c ®iÒu hµnh lÜnh vùc ®Çy phøc t¹p vµ nh¹y c¶m nµy.
Hoµn thiÖn chÝnh s¸ch tû gi¸ nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu cña ViÖt Nam trong giai ®o¹n hiÖn nay lµ mét vÊn ®Ò phøc t¹p liªn quan ®Õn nhiÒu chÝnh s¸ch kinh tÕ vÜ m«. Do ®ã, khãa luËn khã tr¸nh khái nh÷ng thiÕu sãt, nh÷ng h¹n chÕ vµ cÇn ®îc tiÕp tôc bæ sung. T¸c gi¶ rÊt mong nhËn ®îc nhiÒu ý kiÕn ®ãng gãp cña c¸c thÇy c« gi¸o, c¸c b¹n sinh viªn ®Ó ®Ò tµi ®îc hoµn thiÖn h¬n.
Danh môc tµi liÖu tham kh¶o
PhÇn tiÕng ViÖt
TS. NguyÔn V¨n TiÕn, Tµi chÝnh quèc tÕ hiÖn ®¹i trong nÒn kinh tÕ më, NXB Thèng kª, n¨m 2001.
Fjorde vµ Vylder, Kinh tÕ häc quèc tÕ: Lý thuyÕt vµ thùc tiÔn, NXB Thèng kª, n¨m 1991.
TS. NguyÔn V¨n TiÕn, ThÞ trêng ngo¹i hèi ViÖt Nam trong tiÕn tr×nh héi nhËp quèc tÕ, NXB Thèng kª, n¨m 2002.
PGS. §inh Xu©n Tr×nh, Gi¸o tr×nh thanh to¸n quèc tÕ trong ngo¹i th¬ng, NXB Gi¸o dôc, n¨m 1998.
Hoµng Kim, TiÒn tÖ - Ng©n hµng - ThÞ trêng tµi chÝnh, NXB Tµi chÝnh, n¨m 2001.
Kinh doanh ngo¹i hèi vµ x¸c ®Þnh tû gi¸ - §¹i häc kinh tÕ Thµnh phè Hå ChÝ Minh, NXB Thµnh phè Hå ChÝ Minh, n¨m 1995.
Ph¹m ViÖt Ph¬ng, Nh×n l¹i xuÊt khÈu níc ta thêi kú 1991-2000, T¹p chÝ Khoa häc vµ §µo t¹o Ng©n hµng, Sè 5, n¨m 2001.
Träng Hå, T¸c ®éng cña cuéc khñng ho¶ng tµi chÝnh - tiÒn tÖ khu vùc ®èi víi ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu níc ta - T¹p chÝ Tµi chÝnh th¬ng m¹i, Sè 14, n¨m 1998.
Vò Ngäc Nhung, Nguyªn nh©n bªn trong vµ nguyªn nh©n bªn ngoµi cña khñng ho¶ng tiÒn tÖ, T¹p chÝ ThÞ trêng Tµi chÝnh tiÒn tÖ, th¸ng 3/1999.
TS. NguyÔn §×nh Tµi. C¬ chÕ ®iÒu hµnh xuÊt nhËp khÈu ë ViÖt Nam thêi gian qua vµ c¸c biÖn ph¸p chÝnh s¸ch cho giai ®o¹n tíi - T¹p chÝ Nghiªn cøu kinh tÕ, Sè 254, th¸ng 7/1999.
TS. Pham Ngäc Long, L¹i bµn vÒ ¶nh hëng lan réng cña cuéc khñng hoµng tiÒn tÖ khu vùc ®èi víi kinh tÕ ViÖt Nam, T¹p chÝ Tµi chÝnh Ng©n hµng th¸ng 4/1998.
TS. Vâ V¨n §øc, TS. NguyÔn V¨n D¬ng, Kinh tÕ ®èi ngo¹i cña níc ta trong chiÕn lîc ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi giai ®o¹n 20010- 2010, T¹p chÝ Ng©n hµng, Sè 8, n¨m 2002.
TS. NguyÔn V¨n TiÕn, Nh÷ng mÆt tr¸i khi ®Þnh gi¸ néi tÖ cao, T¹p chÝ Ng©n hµng, Sè 8, n¨m 2002.
TS. NguyÔn §¹i Lai, Mét vµi b×nh luËn vÒ c¬ chÕ qu¶n lý vµ ®iÒu hµnh tû gi¸ hèi ®o¸i ë ViÖt Nam, T¹p chÝ ThÞ trêng Tµi chÝnh tiÒn tÖ, Sè 24, n¨m 2001.
Khñng ho¶ng Tµi chÝnh - TiÒn tÖ ë Ch©u ¸, nguyªn nh©n vµ bµi häc - Bé Th¬ng m¹i, ViÖn nghiªn cøu th¬ng m¹i, NXB ChÝnh trÞ quèc gia, n¨m 1998.
PGS. Ph¹m Quang TuÖ, Bµn vÒ kh¶ n¨ng chuyÓn ®æi cña ®ång ViÖt Nam, T¹p chÝ Ng©n hµng, th¸ng 4/2000.
TS. NguyÔn Hång S¬n, Lîi thÕ c¹nh tranh cña ViÖt Nam trong qu¸ tr×nh héi nhËp vµo nÒn kinh tÕ thÕ giíi - T¹p chÝ Nh÷ng vÊn ®Ò kinh tÕ thÕ giíi sè 1/1997.
Ng« Chung, Bµn vÒ vÞ trÝ, vai trß cña Ng©n hµng nhµ níc ViÖt Nam, T¹p chÝ Khoa häc vµ §µo t¹o Ng©n hµng, sè 4, n¨m 2002.
Niªn gi¸m thèng kª 1995-1998, NXB Thèng kª, Hµ néi 1996 1999.
B¸o c¸o thèng kª tæng kÕt tõ n¨m 1995 - 2001, Ng©n hµng Ngo¹i th¬ng ViÖt Nam.
B¸o c¸o thèng kª, tæng kÕt giai ®o¹n 1989-1999 cña Ng©n hµng Ngo¹i Th¬ng ViÖt Nam.
B¸o c¸o thêng niªn 1999,2000,2001 cña Ng©n hµng nhµ níc ViÖt Nam.
PhÇn TiÕng Anh
Frederic S.Mishkin, The economics of money, banking and financial markets, fifth edition, Addison Wesley Longman, Inc., 1997.
Takatoshi Ito and Anne O. Krueger, Changes in Exchange rates in rapidly developing countries, The University of Chicago Press, 1999.
International Financial Statistics, IMF, October, 1997.
Exchange rate in Vietnam: Arrangement information content and policy options, Central Institute for economic management, Hanoi, Feb. 2001
International Statistics, IMF, October, 1997
OECD, economic statistics, 1980-1990
._.